در زمانهای قدیم برای درمان بسیاری از مشکلات بدنی از فصد خون استفاده میشده، این گزینه عوارض زیادی برای بدن به همراه داشت. به همین دلیل پزشکان روش جدیدی تحت عنوان فصد خون به روش فلبوتومی ارائه دادند، این روش نسبت به فصد خون قدیمی فواید زیادی به همراه دارد، همین مورد باعث شده تا افراد زیادی به دنبال انجام فلبوتومی درمانی باشند، در ادامه قصد داریم تا این نوع فصد خون را از بسیاری از جهات مورد بررسی قرار دهیم، پس تا انتها همراه ما باشید.
کلمه فصد خون به چه معناست ؟
فصد خون در عربی به معنای رگ زدن و در فارسی ترجمهی آن خون دادن است. در این میان فلبوتومی به معنای برداشت کنترلشده و هدفمند حجمی مشخص از خون و جایگزینی آن با مایعات مناسب است.
فلبوتومی چیست؟
به طور کلی فصد خون سنتی که بسیاری افراد آن را به رگزنی میشناسند، روشی قدیمی برای درمان غلظت خون میباشد، اما فلبوتومی (فصد سرم) روشی نوین و کنترلشده برای کمک به درمان و مدیریت غلظت خون محسوب میشود. در این روش با خارج کردن مقدار مشخصی از خون و جایگزینی آن با مایعات مناسب، به بهبود جریان خون و کاهش برخی عوارض ناشی از افزایش غلظت خون کمک میشود. به طور کلی، این روش در صورت انجام صحیح و تحت نظر متخصص میتواند مزایای متعددی برای سلامت فرد به همراه داشته باشد.
چه کسانی باید فلبوتومی (فصد خون) انجام دهند؟
بیماریهایی زیر توسط فصد خون سوزنی درمان میشوند.
غلظت خون
فصد خون یا فلبوتومی درمانی روشی علمی، کنترلشده و استریل برای خارج کردن مقدار مشخصی از خون از بدن است که با هدف کمک به درمان برخی بیماریها مانند غلظت خون (افزایش هماتوکریت) انجام میشود. در این روش، معمولا مقداری خون با استفاده از سوزن استریل از یکی از وریدهای ناحیه بازو گرفته میشود.
در طول انجام فلبوتومی یا بلافاصله پس از آن، سرمتراپی و در صورت نیاز ویتامینتراپی نیز انجام میشود تا تعادل مایعات بدن حفظ شده و احتمال بروز ضعف یا کاهش حجم مایعات بدن کاهش یابد. خون خارجشده در یک کیسه مخصوص فصد جمعآوری میشود، به همین دلیل حجم خون به طور دقیق قابل اندازهگیری است و از خروج بیش از حد خون از بدن جلوگیری میشود.
هموکروماتوز ارثی
علاوه بر درمان غلظت خون، هموکروماتوز ارثی نیز با این روش قابل درمان است. در هموکروماتوز ارثی جذب آهن از رژیم غذایی افزایش مییابد، به همین دلیل تجمع فلز در بدن بالا میرود. فلز اضافی به کبد، قلب و پانکراس آسیب میرساند.
کبد چرب
فصد خون یا فلبوتومی درمانی روشی علمی، کنترلشده و استریل برای خارج کردن مقدار مشخصی از خون از بدن است که با هدف کمک به درمان برخی بیماریها مانند غلظت خون (افزایش هماتوکریت) و کبد چرب غیرالکلی انجام میشود. تحقیقات نشان میدهد که فصد خون برای کبد چرب بسیار مفید است، زیرا با کاهش ذخایر مازاد آهن در کبد، به بهبود مقاومت به انسولین و کاهش التهاب سلولهای کبدی کمک میکند.
پورفیریا کوتانا تاردا
در این بیماری آنزیمی که مسئول تجزیه ترکیباتی به نام پورفیرینها در کبد است دچار کاهش فعالیت یا اختلال عملکرد میشود. این بیماری معمولا با ایجاد ضایعات پوستی در نواحی از بدن که بیشتر در معرض نور خورشید قرار دارند بروز میکند.
سندرم آیزمنگر
در سندرم آیزمنگر جریان خون در مویرگهای ریه مسدود میشود، با این کار وجود هیپوکسی تحریک میگردد. بدن به طور خودکار با تولید گلبول قرمز این کسری را جبران میکند. با افزایش تعداد گلبولهای قرمز در جریان خون، نسبت این سلولها به حجم کل خون که به آن هماتوکریت گفته میشود افزایش پیدا میکند. بالا رفتن هماتوکریت باعث افزایش ویسکوزیته یا غلظت خون شده و میتواند جریان طبیعی خون در رگها را دشوارتر کند.
توصیههای قبل از فلبوتومی درمانی
قبل از فلبوتومی نیازی به انجام کارهای سخت و پیچیده نیست، میتوانید مایعات زیادی بنوشید و یک ساعت قبل میان وعده میل کنید.
نحوه انجام فصد خون سوزنی
مراحل انجام فلبوتومی پیچیدگی زیادی دارد و به صورت زیر انجام میشود:
- ابتدا به مرکز تخصصی مراجعه میکنید و پس از انجام مراحل پذیرش و ارزیابی اولیه پزشکی، برای انجام فلبوتومی آماده میشوید.
- بعد از آن حدود ۵۰۰ سیسی سرم مخصوص به صورت وریدی برای شما تزریق میشود.
- سپس بر اساس تشخیص پزشک و شرایط فردی شما، بین ۱۵۰ تا ۲۵۰ سیسی خون از ورید دست دیگر به صورت کنترلشده خارج میشود.
- حجم خون برداشتشده معمولا معادل یکدوم تا یکسوم حجم سرم تزریقشده است تا تعادل بدن حفظ شود.
- پس از اتمام خونگیری، باقیمانده سرم به طور کامل وارد جریان خون میشود.
- این تکنیک به گونهای طراحی شده است که بدن دچار افت ناگهانی حجم خون نشود و تحریک بیش از حد برای تولید گلبولهای قرمز جدید اتفاق نیفتد.
مراقبتهای بعد از انجام فصد خون مدرن
بعد از فصد خون به روش فلبوتومی مراقبتهایی نیز وجود دارند که به صورت زیر هستند.
- حداقل 24 ساعت رانندگی نکنید.
- آب زیاد بخورید.
- حداقل یک ساعت سیگار نکشید.
- اگر احساس سرگیجه یا ضعف دارید، دراز بکشید.
- در صورت بروز تب بالا یا ادامه یافتن خونریزی و عدم توقف آن، در اسرع وقت با پزشک خود تماس بگیرید یا به نزدیکترین مرکز درمانی مراجعه نمایید.
- تا چند ساعت پس از فصد، از مصرف غذاهای فستفودی و بسیار چرب خودداری کنید تا کبد و سیستم گوارش دچار فشار نشوند.
-
اگر فلبوتومی شما به دلیل غلظت خون ناشی از تجمع آهن (هموکروماتوز) انجام شده است، طبق دستور پزشک باید از مصرف همزمان ویتامین C با غذاهای گوشتی و همچنین مصرف خودسرانه مکملهای حاوی آهن خودداری کنید.
بهترین زمان انجام فصد به روش فلبوتومی
در فلبوتومی شرایط بدنی فرد تعیینکنندهی زمان انجام این مورد میباشد و ملاک اصلی، برگه آزمایش خون بیمار است، نه تقویم فصلی.
فواید فصد خون مدرن
مزایای فصد به روش فلبوتومی عبارتند از:
- با استفاده از فلبوتومی و انجام آزمایشهای تکمیلی میتوان علاوه بر کاهش غلظت خون، برخی بیماریهای پنهان در بدن را نیز شناسایی کرد.
- این روش میتواند به تشخیص زودهنگام برخی اختلالات خونی و متابولیکی کمک کند و در نتیجه روند درمان سریعتر و مؤثرتر آغاز شود.
- در فرآیند فلبوتومی، گلبولهای قرمز اضافی و آهن مازاد موجود در خون کاهش پیدا میکند که این موضوع به تنظیم ترکیبات خونی و بهبود گردش خون کمک میکند.
- فلبوتومی در تشخیص، کنترل یا کمک به درمان برخی بیماریها مانند هموکروماتوز، پلیسیتمی ورا (افزایش غیرطبیعی گلبولهای قرمز)، برخی انواع سرطان خون و همچنین بررسی اختلالات مرتبط با آنزیمهای کبدی کاربرد دارد.
- این روش میتواند در پیشگیری از بروز عوارض ناشی از غلظت بالای خون و مشکلات مرتبط با آن نقش موثری داشته باشد.
- یکی از مزایای مهم فلبوتومی این است که در صورت انجام صحیح و تحت نظر متخصص، نسبت به بسیاری از روشهای قدیمی کاهش غلظت خون ایمنتر و کنترلشدهتر است.
- بسیاری از افراد پس از انجام این روش احساس سبکی، بهبود گردش خون و افزایش شادابی را تجربه میکنند و معمولا دچار ضعف شدید یا عوارض قابلتوجه نمیشوند.
فرایند انجام فصد مدرن، چه مدت طول میکشد؟
فرآیند انجام فلبوتومی (فصد مدرن) حدود ۳۰ دقیقه زمان میبرد. در صورتی که مدت زمان مربوط به پذیرش، تشکیل پرونده و ویزیت اولیه پزشک را نیز در نظر بگیریم، کل زمان حضور شما در مرکز درمانی معمولا در حدود ۴۵ دقیقه خواهد بود.
فواصل انجام فلبوتومی
فواصل انجام فلبوتومی بسته به شدت غلظت خون، وضعیت عمومی بیمار و نظر پزشک متفاوت است و نمیتوان یک برنامه یکسان برای همه افراد در نظر گرفت. در افراد مبتلا به غلظت خون شدید پس از انجام اولین جلسه فلبوتومی، تا حدود ۲ تا ۳ ماه نیازی به تکرار مجدد این فرآیند وجود ندارد. پس از این دوره، بر اساس نتایج آزمایشهای کنترلی و ارزیابی پزشک، میتوان این روش را بهصورت دورهای (معمولا هر ۳ ماه یکبار) ادامه داد. افراد مبتلا به غلظت خون خفیف تا متوسط میتواند از ابتدا به صورت هر ۳ ماه یکبار انجام شود، مگر اینکه پزشک بر اساس شرایط آزمایشگاهی و بالینی برنامه متفاوتی توصیه کند.
طبق گفته sciencedirect
Three to six yearly phlebotomies may be needed, depending on each patient, and hemoglobin levels should be assessed before each session to prevent anemia. The amount of blood withdrawn at each session is around 7 mL/kg body weight.
بسته به هر بیمار، ممکن است سه تا شش بار در سال فلبوتومی لازم باشد و قبل از هر جلسه، سطح هموگلوبین باید ارزیابی شود تا از کمخونی جلوگیری شود. میزان خون گرفته شده در هر جلسه حدود ۷ میلیلیتر به ازای هر کیلوگرم وزن بدن است.
تفاوت فصد و حجامت
بسیاری از افراد فصد خون مدرن (فلبوتومی) را با حجامت اشتباه میگیرند، در حالی که این دو کاملا با یکدیگر متفاوت هستند. جدول زیر کمککننده برای انتخاب حجامت یا فصد میباشد.
|
شاخص مقایسه |
فصد خون سنتی | فلبوتومی مدرن (درمانی) |
| ابزار انجام کار | تیغهای جراحی |
سوزنهای استریل و آنژیوکت و |
|
نحوه باز کردن رگ |
ایجاد شکاف طولی یا عرضی روی دیواره رگ (رگزنی) | ورود یکباره و ظریف سوزن به درون رگ بدون پاره کردن آن |
| محیط و سیستم تخلیه | سیستم باز (خون در ظرف یا روی زمین ریخته میشود) |
سیستم کاملا بسته و ایزوله (خون مستقیم وارد کیسه منتقله میشود) |
|
سنجش حجم خون |
چشمی، تقریبی و غیردقیق | مدرج، دقیق و سیسی به سیسی بر اساس وزن و آزمایش بیمار |
| ریسک عفونت | بسیار بالا (به دلیل مواجهه خون و زخم با هوای محیط) |
صفر (محیط کاملا استریل و یکبار مصرف) |
|
جایگزینی مایعات |
انجام نمیشود (یا بعداً توصیه به خوردن مایعات میشود) | همزمان با خونگیری، سرمتراپی و ویتامینتراپی وریدی انجام میشود |
| خطر شوک و افت فشار | بسیار بالا (به دلیل تخلیه ناگهانی حجم خون) |
بسیار پایین (به دلیل حفظ تعادل بدن با سرمتراپی) |
|
محل انجام فصد |
تمام نقاط بدن (سر، پا، پشت دست) که غیرعلمی است | فقط وریدهای بزرگ، ضخیم و ایمن ناحیه بازو |
| عوارض جانبی | آسیب به اعصاب جانبی، اسکار (جای زخم) شدید، کمخونی ناگهانی |
سوزش موقت، بدون آسیب به بافت و اعصاب، شادابی سریع بدن |
انواع فصد خون سنتی و دلیل علمی رد آن
بعد از بررسی تفاوت فصد سنتی و فلبوتومی، نوبت به انواع فصد خون سنتی میرسد.
فصد سر (رگهای پیشانی، پشت گوش و زیر زبان)
ایجاد شکاف یا زدن سوزن در این نواحی حساس، خطر ورود مستقیم باکتریهای پوست صورت به درون جریان خون مغزی و ایجاد عفونتهای مرگبار مغزی مانند مننژیت یا ترومبوز سینوس کاورنوس را به شدت افزایش میدهد.
فصد پا (رگ صافن و رگهای مچ پا)
آسیب زدن به رگهای پا با تیغ یا سوزنهای سنتی، دیواره رگ را تخریب کرده و باعث لخته شدن خون میشود. این لختهها میتوانند حرکت کنند و به سمت ریه بروند که عارضه مرگبار آمبولی ریه را به همراه دارد.
فصد دست
اگرچه در فلبوتومی مدرن هم از دست استفاده میشود، اما تفاوت در تکنیک این روش با فصد سنتی است. در فصد سنتی دست، با تیغ جراحی پوست و رگ را میبرند. در فرورفتگی آرنج، شریانهای اصلی (سرخرگها) و اعصاب حسی و حرکتی دست، دقیقا در کنار وریدهای سطحی قرار گرفتهاند. شکافتن رگ با تیغ در این ناحیه بارها منجر به قطع ناگهانی عصب، فلج شدن انگشتان، خونریزی شدید شریانی و ایجاد آنوریسم (برآمدگی رگ) شده است.
عوارض فصد خون سوزنی و رگزنی سنتی
فلبوتومی اگر توسط مرکز معتبر مثل ایران فصد انجام شود، مشکلاتی را برای بدن به وجود نمیآورد، ولی مراکز غیر بهداشتی مشکلاتی مثل افزایش غلظت خون، فشار روی کلیهها و سایر اندامهای بدن و انتقال بیماریهای خطرناک را بدن به وجود میآورند. از عوارض رگزنی سنتی نیز نباید غافل شد، خطرات فصد سنتی در مکانهای غیربهداشتی بسیار جدی است. مراکز غیربهداشتی به دلیل غیراستریل بودن ابزارها و عدم تعادل در مایعات بدن، مشکلاتی مثل افزایش غلظت خون واکنشی، فشار روی کلیهها و سایر اندامهای بدن و انتقال بیماریهای خطرناک و واگیردار خونی را در بدن به وجود میآورند.
سخن پایانی
در این متن سعی شد تا این مورد که فصد خون چیست؟ از بسیاری از جهات مورد بررسی قرار گیرد، همچنین تفاوت فصد سنتی و مدرن نیز گفته شد، به یاد داشته باشید که این مورد را حتما زیر نظر پزشک باتجربه انجام دهید تا دچار عارضهای نشوید. همچنین اقدامات قبل و بعد این روش نیز تاثیر بسزایی در روند بهبودی شما دارند.
سوالات متداول
چه افرادی نمیتوانند فلبوتومی درمانی انجام دهند؟
انجام فلبوتومی برای افرادی که دچار کمخونی شدید (آنمی)، افت فشار خون مزمن، بیماریهای قلبی پیشرفته و حاد، اختلالات انعقادی خون (مانند هموفیلی) هستند یا داروهای شدید ضد انعقاد خون مصرف میکنند، ممنوع است. علاوه بر این انجام فصد خون در بارداری به دلیل خطر افت ناگهانی فشار خون مادر و کاهش خونرسانی جفتی به جنین، کاملا ممنوع و خطرناک است.
چرا پزشکان امروزی فصد را در قالب فلبوتومی پذیرفتهاند؟
پزشکی مدرن مخالفتی با خارج کردن خون اضافه از بدن ندارد، بلکه با روش انجام آن در طب سنتی مخالف است. فلبوتومی به دلیل استفاده از سیستم بسته و استریل، اندازهگیری دقیق حجم خون خروجی به سیسی، جایگزینی فوری مایعات با سرمتراپی جهت حفظ فشار خون و پرهیز از بریدن رگها با تیغ، به عنوان یک استاندارد علمی و جهانی در بیمارستانها و کلینیکهای پیشرفته پذیرفته شده است.
چرا اهدای خون معمولی جایگزین فلبوتومی درمانی نمیشود؟
در اهدای خون معمولی، پس از گرفتن ۴۵۰ سیسی خون، مایعی به بدن شما تزریق نمیشود که این امر برای افراد مبتلا به غلظت خون شدید، ریسک غلیظتر شدن ناگهانی خون (به دلیل افت حجم مایعات بدن) را به همراه دارد. اما در فلبوتومی کلینیکهای تخصصی، مایعات از دست رفته فورا با سرمتراپی جایگزین میشوند.
منبع:
