آزمایش EPO یا اریتروپویتین، هورمونی است که کلیه ها به طور طبیعی برای تحریک تولید گلبول های قرمز خون می سازند. سطوح بالا یا پایین اریتروپویتین می تواند باعث مشکلات سلامتی شود. یک پزشک متخصص می تواند سطح اریتروپویتین شما را با آزمایش خون اندازه گیری کند. در این مقاله به بررسی و توضیح آزمایش EPO میپردازیم، پس تا پایان مقاله با ایران فصد همراه باشید.
اریتروپویتین یا EPO چیست؟
اریتروپویتین، هورمونی است که کلیه های شما تولید کرده و به بدن شما کمک می کند تا مقدار مناسبی از گلبول های قرمز خون را حفظ کند. همچنین یک شکل مصنوعی (ساخت بشر) از اریتروپویتین وجود دارد که پزشکان از آن برای درمان کم خونی ناشی از بیماری مزمن کلیوی استفاده می کنند.
برخی از ورزشکاران به طور نادرست از این دارو برای تقویت عملکرد خود استفاده می کنند زیرا EPO باعث افزایش دسترسی به اکسیژن به عضلات آنها می شود. این هورمون با نام های دیگری همچون اریتروپویتین، هماتوپویتین و هموپویتین شناخته میشود.
عملکرد اریتروپویتین چگونه است؟
EPO به ساخت گلبول های قرمز کمک می کند. گلبول های قرمز خون نیز، اکسیژن را به بافت های بدن شما می رسانند. اکسیژن به انرژی تبدیل می شود و بافت های شما دی اکسید کربن آزاد می کنند. گلبول های قرمز شما همچنین دی اکسید کربن را برای بازدم به ریه های شما منتقل می کنند.
به طور معمول، هنگامی که سلول های تخصصی در کلیه شما سطوح پایین اکسیژن خون را تشخیص می دهند، تولید EPO را افزایش می دهند. سپس EPO به بافت اسفنجی داخل استخوانها (مغز استخوان) دستور می دهد تا گلبولهای قرمز بیشتری بسازد. هنگامی که سلول های کلیه شما احساس می کنند که اکسیژن کافی در خون شما وجود دارد، تولید اریتروپویتین را کاهش می دهند.
در این نوع آزمایشات، اگر دچار خون هراسی و یا سوزن هراسی هستید، میتوانید کاهش استرس هنگام خونگیری را در خود تقویت کنید.
وقتی سطح اریتروپویتین بالا باشد چه اتفاقی می افتد؟
همانطور که اشاره شد، هورمون EPO به ساخت گلبول های قرمز در خون کمک میکند. بنابراین بدیهی است، در صورتی که مقدار ترشح این هورمون در بدن شما بالا باشد، امکان ابتلا به غلظت خون نیز برای شما اتفاق میافتد. پس در این شرایط بهتر است نسبت به جلوگیری و پیشگیری از ابتلا به غلظت خون اقدامات لازم را انجام دهید. نام دیگر سطوح بالای گلبول های قرمز خون، پلی سیتمی ورا است.
چه چیزی باعث سطوح بالای EPO می شود؟
قرار گرفتن طولانی مدت در مکان هایی با سطوح پایین اکسیژن می تواند سطح EPO شما را افزایش دهد. این مسئله ممکن است به دلیل سیگار کشیدن مداوم یا زندگی در محیطی با ارتفاع بالا باشد که سطح اکسیژن هوا در آن کمتر است.
از طرفی، کم خونی ممکن است ناشی از بیماری کلیوی نباشد و همچنان باعث سطوح بالای EPO در بدن شود. کم خونی زمانی اتفاق می افتد که شما گلبول های قرمز کافی ندارید یا گلبول های قرمز خون شما آنطور که باید کار نمی کنند. این موضوع می تواند باعث سطوح بالای EPO شود، زیرا کلیه های شما احساس می کنند که گلبول های قرمز کافی ندارید بنابراین EPO اضافی آزاد می کنند. در این زمان یک سطح نرمال را از EPO در بدن خود خواهید داشت.
در موارد نادر، تومورهای خاص نیز می توانند باعث شوند کلیه های شما EPO بیش از حد معمول را آزاد کنند.
چه چیزی باعث سطوح پایین اریتروپویتین می شود؟
بیماری مزمن کلیه (CKD) شایع ترین علت سطوح پایین EPO است. کلیه های آسیب دیده نمی توانند به اندازه EPO تولید کنند، که همین امر منجر به سطوح پایین این هورمون می شود. CKD و سطوح پایین EPO، هردو باهم می تواند منجر به کم خونی در افراد شود.
علاوه بر این موارد، غلظت خون نیز میتواند یکی از دلایل سطوح پایین اریتروپویتین در بدن باشد. پلی سیتمی ورا نوعی سرطان خون است که باعث می شود مغز استخوان شما به دلیل یک جهش ژنتیکی، تعداد زیادی گلبول قرمز بسازد. این باعث کاهش سطح EPO می شود، زیرا کلیه های شما احساس می کنند که گلبول های قرمز کافی دارید، بنابراین آنها به اندازه کافی EPO تولید نمی کنند.
چگونه سطوح پایین اریتروپویتین را درمان کنید؟
برای درمان سطوح پایین EPO، نیاز است که در ابتدا علت زمینه ای آن را پیدا کرده و درمان کنیم. رایج ترین درمان برای اصلاح مستقیم کم خونی، به دلیل سطوح پایین EPO، اریتروپویتین نوترکیب (عوامل تحریک کننده اریتروپویتین یا ESAs) است. این عامل، در واقع یک نسخه مصنوعی از EPO طبیعی است. پزشکان، ژن EPO را شبیه سازی کرده و با تزریق به بدن شما وارد میکنند، تا تولید گلبول های قرمز بیشتری را تحریک کنند.
پزشکان از این روش برای درمان کم خونی ناشی از نارسایی مزمن کلیه استفاده می کنند. این تزریق برای برخی از افراد مبتلا به انواع نادر سرطان نیز کاربرد دارد.
ESA ها ممکن است عوارض زیر را برای استفاده کنندگان در پی داشته باشند:
- فشار خون بالا
- تب
- سرگیجه
- حالت تهوع
- درد در محل تزریق
سطح EPO در بدن چگونه مشخص میشود؟
پزشک متخصص می تواند EPO شما را از طریق آزمایش خون اندازه گیری کند. آزمایش خون کمک می کند تا مشخص شود چه چیزی ممکن است باعث تغییر در سلول های خونی شود، که بر آزادسازی EPO تأثیر می گذارد، از جمله پلی سیتمی، کم خونی یا سایر بیماری های مغز استخوان. این فرایند، دقیقا همان فرایند خونگیری معمولی و آزمایش CBC است که ممکن است شما در زندگی، بارها و بارها تجربه کرده باشید. پس از اتمام خونگیری، نمونه ها برای بررسی به آزمایشگاه فرستاده میشوند.
در برخی موارد حتی اگر سطح EPO شما در محدوده طبیعی باشد، ممکن است همچنان به درمان نیاز داشته باشید. بنابراین در صورتی که با انجام این آزمایش متوجه غلظت خون در بدن خود شدید، میتوانید برای درمان غلظت خون به مرکز ایران فصد مراجعه کنید. درمان غلظت خون در این مرکز به روش فلبوتومی انجام میشود.
سطح طبیعی EPO در بدن
پزشکان، EPO را در خون شما بر حسب میلی واحد در میلی لیترmU/ml) ) اندازه گیری می کنند. محدوده طبیعی برای سطوح EPO شما معمولا بین 4 تا 26 mU/mL می باشد. نتایج آزمایش شما ممکن است بر اساس عوامل مختلفی تغییر کند. برخی عوامل تاثیر گذار بر نتایج آزمایش EPO عبارت است از:
- سن
- جنسیت بیولوژیکی
- سلامت کلی
هر یک از این عوامل میتوانند بر نتیجه آزمایش تاثیر داشته باشند، بدین صورت که ممکن است سطح EPO در یک کودک یا نوجوان، با افراد مسن تفاوت داشته باشد.
سخن پایانی
ریتروپویتین، یک هورمون مهم و ضروری است که به مغز استخوان شما می گوید چه زمانی گلبول های قرمز بیشتری بسازد. با این حال، گاهی اوقات بدن شما به طور نامناسب گلبول های قرمز خون بسیار زیاد یا بسیار کمی تولید می کند که همین امر می تواند باعث مشکلات سلامتی شود. پزشک شما می تواند آزمایش خون را برای مشاهده میزان EPO در خون شما تجویز کرده و درمان مناسب را توصیه کند.
منبع:
https://my.clevelandclinic.org/health/articles/14573-erythropoietin
