پلاکت یا ترومبوسیت، یکی از عناصر حیاتی خون است که در مغز استخوان تولید میشود. وظیفه اصلی این سلولها، ایجاد لخته و جلوگیری از خونریزی میباشد، به گونهای که با تجمع در محل بریدگی یا آسیب عروقی، لخته ایجاد میگردد و خونریزی ادامهدار نمیشود. با این حال در صورتی که پلاکتهای خون کمتر از حد طبیعی شوند، بدن دچار مشکلات متعددی میشود. یک راه کمککننده در این زمینه، مصرف غذا برای افزایش پلاکت خون میباشد، در ادامه قصد داریم تا این سری از غذاها را برای شما مورد بررسی قرار دهیم، پس اگر شما نیز از کمبود پلاکت خون رنج میبرید، تا انتها همراه ما باشید.
علت کاهش پلاکت خون
از علل کاهش پلاکت خون میتوان به موارد زیر اشاره کرد.
- استفاده از داروهای شیمیدرمانی
- وجود بیماریهایی مانند لوسمی
- بارداری
- بزرگ شدن طحال
- از ارتباط کم خونی و کاهش پلاکت خون نیز نباید غافل شد، چرا که در بسیاری از موارد، فقر آهن شدید و کمخونی ناشی از فولات، مستقیما بر توانایی بدن در تولید پلاکتها تاثیر میگذارد.
علائم کاهش پلاکتهای خون
تشخیص پلاکت خون پایین، از طریق آزمایش یا براساس علائم ظاهری که این مشکل را برای بدن به وجود آورده، قابل مشاهده است. مهمترین علائم اختلال در پلاکت خون پایین عبارتند از:
- خونریزی زیاد در دوران قاعدگی
- لکههای قرمز زیر پوست
- کبودیهای بزرگ
- خونریزی از لثه و بینی
- وجود خون در ادرار یا مدفوع
- احساس خستگی مفرط که ناشی از ارتباط پلاکت خون با کمخونی است.
برای بالا بردن پلاکت خون چه بخوریم؟
استفاده از ماده غذایی برای افزایش پلاکت یکی از موثرترین روشهای حمایتی برای بهبود این وضعیت است. چون اصلاح رژیم غذایی میتواند به عنوان یک درمان خانگی افت پلاکت در موارد خفیف عمل کند.
|
ماده غذایی |
ماده مغذی کلیدی |
| کلم بروکلی، اسفناج و کاهو |
ویتامین K |
|
تخممرغ |
ویتامین B12 |
| کشمش و خرما |
آهن |
|
انار و کیوی |
ویتامین C |
خوراکیهای غنی از ویتامین K
طبق گفته vinmec ویتامین K پروتئینهای خاصی را در بدن فعال میکند تا بتوانند به یونهای کلسیم متصل شوند. این اتصال به پروتئینها اجازه میدهد تا به سطح پلاکتهای خون بچسبند و با همکاری هم، لخته خون را برای جلوگیری از خونریزی تشکیل دهند. کلم بروکلی، اسفناج و کاهو منبع غنی از ویتامین K هستند.
ویتامین C
ویتامین c در تولید و حفظ سلامت پلاکتها نقش مهمی دارد، کیوی با دارا بودن مقادیر قابل توجهی از ویتامین C، علاوه بر بهبود عملکرد پلاکتها، از طریق بهبود جذب آهن به افزایش تولید و تعداد این سلولهای حیاتی در خون کمک مینماید. انار نیز دارای آنتیاکسیدانها، ویتامین C و سایر مواد مغذی میباشد، به همین دلیل انار با دارا بودن ترکیبات حیاتی، نه تنها سدی در برابر کاهش پلاکتهای خون است، بلکه با تامین ویتامینهای ضروری، مانع از افت انرژی و بروز خستگی در افراد مبتلا به این عارضه میشود. آناناس، پرتقال و توتفرنگی از دیگر میوههای غنی از ویتامین C هستند.
پاپایا
پاپایا در تولید پلاکتها بسیار موثر است، این میوه را به صورت تازه مصرف کنید یا برگ آن را نیز میتوانید به عنوان چای میل نمایید.
سبزیجات برگ سبز
یک راه تامین پلاکت مورد نیاز بدن، استفاده از اسید فولیک میباشد، سبزیجاتی مانند اسفناج به مقدار قابل توجهی از این ماده را دارند.
شکلات تلخ
شکلات تلخ به دلیل دارا بودن ذخایر غنی از آهن، نقش موثری در حمایت از فرآیند خونسازی ایفا میکند. آهن موجود در این ماده، به تکثیر و تمایز سلولهای سازندهی پلاکت در مغز استخوان کمک میکنند.
تخممرغ
یکی از مواردی که باعث کاهش پلاکت خون میشود، کمبود ویتامین B12 است. به همین منظور تخممرغ این نیاز بدن را تامین میکند.
معجون افزایش پلاکت
عسل حاوی آنتیاکسیدان و مواد معدنی است، این موارد میتوانند به خوبی سطح پلاکت را افزایش دهند. شما میتوانید معجون عسل و موز، معجون عسل و زنجبیل و معجون عسل و کنجد را مصرف کنید.
آب گندم
کلروفیل عامل مهمی برای افزایش پلاکت میباشد، آب گندم منبع غنی از این ماده است، به همین دلیل مصرف یک لیوان از آب گندم تاثیر بسزایی در افزایش پلاکت دارد.
دانه کدو تنبل
دانههای کدو تنبل با دارا بودن مقادیر قابل توجهی از آهن و روی، یکی از بهترین گزینههای غذایی برای حمایت از تولید پلاکت و تضمین سلامت خون به شمار میروند
آب چغندر
بعضی از بیماریها مثل تب دنگی نیز باعث کاهش سطح پلاکت میشوند، برای افزایش پلاکت در این نوع بیماری، میتوان از آب چغندر استفاده کرد.
لبنیات
محصولات لبنی نیز سلامت استخوانها را به خوبی بهبود میبخشند، به دنبال این موضوع تولید پلاکتها در مغز استخوان نیز به خوبی افزایش مییابند.
گوشتهای کمچرب
اگر به دنبال منبعی غنی از پروتئین، زینک و ویتامین B12هستید که به واسطهی آن سطح پلاکت را بالا ببرید، میتوانید از گوشتهای کم چرب مثل مرغ و بوقلمون استفاده کنید.
ماهیهای چرب
اسیدهای چرب سالم از طریق تعادلسازی پاسخهای ایمنی، نقش موثری در مدیریت اختلالات خودایمنی ایفا میکنند، مخصوصا در مواردی که سیستم ایمنی به اشتباه باعث تخریب پلاکتها میشود.
نارگیل
آب نارگیل سرشار از مواد معدنی است که به هیدراته ماندن بدن و بهبود کیفیت پلاکتهای موجود کمک میکند. همچنین با تقویت سیستم ایمنی، محیط مناسبی برای تولید سلولهای خونی جدید فراهم میسازد.
کشمش
آهن موجود در کشمش یکی از عناصر حیاتی برای تولید گلبولهای قرمز و پلاکتها در مغز استخوان است.
حبوبات
عدس، لوبیا و نخود منابع عالی پروتئین گیاهی، آهن و فولات هستند که پایه اصلی تولید سلولهای خونی محسوب میشوند. مصرف حبوبات به دلیل داشتن فیبر و مواد مغذی، روند بازسازی بافتهای آسیبدیده و تولید پلاکت را سرعت میبخشد.
راهحل قطعی افزایش پلاکت خون
همانطور که گفته شد، افزایش پلاکت خون با تغذیه مناسب مثل مصرف منابع آهن، اسیدفولیک و ویتامین B12 امکانپذیر است، اما در بسیاری از افراد به ویژه کسانی که دچار کمخونی یا ضعف شدید هستند، رژیم غذایی به تنهایی کافی نیست و بهتر است تا از راههای زیر استفاده کنند. باید توجه داشته باشید که این سری از خدمات باید توسط مرکز معتبری مانند ایران فصد انجام شود.
تزریق سرم آهن
در این روش، آهن مستقیم به خون منتقل میشود، از این رو ذخایر فریتین بدن سریعا پر شده و مغز استخوان ابزار لازم برای تولید گلبولهای قرمز و سلولهای خونی را به دست میآورد. در مواردی که به دلیل جراحی یا بیماریهای خاص، فرد دچار افت شدید خون شده است، این روش بسیار سریعتر از رژیم غذایی پاسخ میدهد.
ویتامینتراپی
در این روش، دوزهای بالای ویتامینهای ضروری (معمولا از طریق تزریق وریدی یا عضلانی) برای تقویت عملکردهای حیاتی بدن تجویز میشود. ویتامین B12 و فولات سوخت اصلی برای تقسیم سلولی در مغز استخوان هستند، کمبود آنها مستقیما باعث کاهش تولید پلاکت میشود. تزریق ویتامین C و K به تقویت دیواره عروق و بهبود فرآیند انعقاد خون (که وظیفه اصلی پلاکتهاست) کمک کرده و سیستم ایمنی را برای بازسازی بافتها آماده میکند.
غذاهای مضر برای پلاکت خون پایین
در کنار غذاهای پلاکتساز، مواد غذایی هستند که مقدار پلاکت خون را پایین میآورند.
- الکل
- شیرینکنندههای مصنوعی حاوی آسپارتام
- جینسنگ
- سیر
- زنجبیل
- زردچوبه
- کافئین بیش از حد
- نمک زیاد
- آب تونیک
سخن پایانی
در نهایت، اگرچه رژیم غذایی به تنهایی نمیتواند جایگزین درمانهای پزشکی در موارد حاد شود، اما به عنوان یک ستون اصلی در روند بهبودی و حمایت از مغز استخوان عمل میکند. با این حال بهتر است تا سرخود ماده غذایی را مصرف نکنید و روند درمانی خود را توسط پزشک طی کنید.
سوالات متداول
چگونه میتوانیم به غیر از تغذیه میزان پلاکت خون خود را افزایش دهیم؟
علاوه بر تغذیه، اصلاح سبک زندگی شامل قطع مصرف الکل و دخانیات (که مهارکننده تولید پلاکت هستند)، مدیریت استرس و خواب کافی برای حمایت از عملکرد مغز استخوان ضروری است. همچنین، اجتناب از مصرف خودسرانه داروهای رقیقکننده (مانند آسپرین) و در موارد حاد، بهرهگیری از درمانهای کلینیکی نظیر داروهای محرک تولید پلاکت یا تزریق پلاکت زیر نظر متخصص، راهکارهای اصلی به شمار میروند.
آیا ورزش کردن برای افرادی که پلاکت پایین دارند خطرناک است؟
ورزشهای سبک مانند پیادهروی به بهبود گردش خون کمک میکنند، اما افرادی که با افت شدید پلاکت (زیر ۵۰ هزار) مواجه هستند، باید از ورزشهای پربرخورد و سنگین (مانند رزمی یا فوتبال) خودداری کنند، زیرا خطر خونریزی داخلی یا کبودیهای شدید وجود دارد.
آیا پسته برای افزایش پلاکت خوب است؟
پسته به دلیل دارا بودن مقادیر بالای آهن و مس، در بهبود کمخونی و افزایش سطح هموگلوبین بسیار موثر است و به طور غیرمستقیم با تقویت سیستم خونسازی بدن، میتواند به بهبود سلامت خون کمک کند.
چقدر طول میکشد تا با تغذیه پلاکت بالا برود؟
فرآیند تولید سلول در مغز استخوان به واسطه تغذیه معمولا چند هفته زمان میبرد و نیاز به تداوم دارد.
منبع:
