هموگلوبین نقش کلیدی در سلامت بدن ایفا میکند، این مورد پروتئین کلیدی موجود در ساختار گلبولهای قرمز است و وظیفه حیاتی انتقال مولکولهای اکسیژن از ریهها به تمامی بافتها و ارگانهای هدف را بر عهده دارد. کمبود هموگلوبین یا همان کمخونی باعث بروز بیماریهای زیادی میشود، در ادامه قصد داریم تا این بیماریها و راهحل درمانی آنها را مورد بررسی قرار دهیم، پس تا انتها همراه ما باشید.
چرا اندازهگیری هموگلوبین در آزمایش خون، اهمیت دارد؟
آزمایش هموگلوبین یا همان آزمایش CBC ابزار مهمی برای بررسی سلامت عمومی و تشخیص ریشهای علائمی نظیر خستگی مفرط و تنگی نفس است. این آزمایش علاوه بر شناسایی اختلالاتی چون کمخونی و پلیسیتمی، نقش مهمی در بررسی روند درمان و مدیریت بیماران مبتلا به اختلالات خونی ایفا میکند. همچنین نوسانات سطح هموگلوبین میتواند به عنوان نشانهای برای تشخیص بیماریهای زمینهای دیگر شامل نارساییهای کلیوی، کبدی، سوءتغذیه و مشکلات قلبی ریوی مورد استفاده قرار گیرد.
محدودهی طبیعی هموگلوبین
مقدار هموگلوبین به سن، نوع جنسیت و شرایط زندگی افراد بستگی دارد، با این حال این مقادیر به صورت زیر هستند.
|
نوزادان (از بدو تولد تا ۲ ماهگی) |
۱۴ تا ۲۴ گرم در دسیلیتر |
| نوزادان (۲ ماه تا ۱ سال) |
۹.۵ تا ۱۳ گرم در دسیلیتر |
|
زنان بالغ |
۱۲ تا ۱۶ گرم در دسیلیتر |
| مردان بالغ |
۱۴ تا ۱۸ گرم در دسیلیتر |
علل کاهش هموگلوبین
پایین بودن هموگلوبین خون علتهای زیادی دارد که از آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد.
- کمبود آهن در رژیم غذایی
- خونریزی شدید یا خونریزی داخلی
- کمخونی داسی شکل (در این وضعیت گلبولهای قرمز هموگلوبین کمتری جابهجا میکنند)
- مصرف نوشیدنیهای الکلی
- اهدای خون زیاد
- تیروئید کم کار
- بیماری لوسمی
- بیماریهای کلیوی (در این مورد از بیماریها اریتروپویتین به اندازه تولید نمیشود و در نتیجهی آن گلبولهای قرمز خون در مغز استخوان تولید نمیشوند)
- سرطان
علائم کاهش هموگلوبین در بدن
کمبود هموگلوبین مشکلاتی را در بدن به وجود میآورد که عبارتند از:
- خستگی
- تنگی نفس و خستگی مفرط
- رنگ پریدگی
- تغییرات ضربان قلب
- احساس درد در سمت قفسه سینه
- سرد بودن دست و پا
- سردردهای مداوم
بیماریهای ناشی از کمبود هموگلوبین
در صورت نادیده گرفتن تعداد کم هموگلوبین، فرد به بیماریهای زیر دچار میشود.
آنمی (کمخونی) و انواع آن
آنمی و انواع آن اولین مشکلی است که کمبود هموگلوبین خون در بدن به وجود میآورد. با وجود این بیماریها، فرد حتی توانایی انجام بعضی از کارهای روزمرهی خود را ندارد.
نارسایی قلبی
در مورد بیماری های ناشی از کمبود هموگلوبین خون نباید ارتباط بین بیماری های قلبی و کم خونی را فراموش کرد، وقتی خون به اندازه کافی اکسیژن دریافت نکند، قلب برای جبران این کمبود ناچار میشود با سرعت و قدرت بیشتری کار کند. ادامهدار شدن این وضعیت میتواند به مرور زمان فشار زیادی به قلب وارد کند و نشانههای مانند بزرگ شدن عضله قلب (کاردیومیوپاتی)، اختلال در نظم ضربان (آریتمی) و در نهایت نارسایی قلبی را به دنبال داشته باشد.
سرطان
سرطانهای خونی مانند لوسمی و لنفوم مستقیما مغز استخوان را درگیر میکنند و با جایگزین شدن به جای سلولهای طبیعی خونساز، روند تولید سلولهای سالم را مختل میسازند. در نتیجه میزان تولید هموگلوبین به طور قابلتوجهی کاهش پیدا میکند.
آسیب به سیستم عصبی
از عوارض پایین بودن hemoglobin میتوان به آسیبهای عصبی نیز اشاره کرد. کاهش تمرکز، اختلال حافظه، سردردهای مزمن اختلالات یادگیری و عقبماندگی و در موارد شدید غش کردن (سنکوپ) از این سری از مشکلات میباشد.
اختلالات خواب
همانطور که قبلا گفته شد، کمبود هموگلوبین اکسیژن کمتری را به مغز و بافتها میرساند. این موضوع سبب میشود تا فرد دچار اختلال در چرخه خواب شود.
تضعیف سیستم ایمنی
از دیگر پیامدهای کمخونی فقر آهن، ضعیف شدن توان دفاعی بدن در برابر عفونتها است. افرادی که به کمخونی مزمن مبتلا هستند، معمولا بیشتر دچار بیمار میشوند و روند بهبودی بیماریها در آنها طولانیتر از حد معمول است.
درمان کمبود هموگلوبین خون
از روش های افزایش هموگلوبین خون میتوان به موارد زیر اشاره کرد.
درمان خانگی
در اولین قدم فرد باید رژیم غذایی اصولی و مناسب غنی از آهن داشته باشد، گوشت قرمز، مرغ، ماهی، حبوبات، اسفناج، مغزها و تخمهها دارای مقادیر زیادی آهن هستند. از طرفی ویتامین C جذب آهن را حداکثر مقدار خود میرساند.
طبق گفته lalpathlabs منابع ویتامین سی نیز پرتقال، لیمو، توتفرنگی، کیوی، انبه، فلفل دلمهای، سبزیجات برگ سبز، عدس، نخود و غذاهای سرشار از اسید فولیک هستند.
مکملهای دارویی
شما میتوانید مقدار آهن مورد نیاز بدنتان را علاوه بر رژیم غذایی از مکملهای دارویی نیز تامین کنید. البته این نکته را فراموش نکنید که نباید خودسرانه برای کمبود هموگلوبین خون اقدام کرد و تمامی این روشها باید زیر نظر پزشک باشد.
سبک زندگی سالم
انجام بعضی از حرکات ورزشی ساده مثل پیادهروی، دویدن و یوگا میتوانند تولید جریان خون را افزایش دهند. خواب کافی را نیز در نظر بگیرید، همچنین استرس زیاد میتواند سطح هموگلوبین را کاهش دهد.
تزریق سرم آهن
در این روش آهن مستقیما از طریق وارد خون میشود، اگر بدن شما قرص یا نوشیدنیهای خون ساز پاسخ نداده یا دچار بیماری گوارشی، کلیوی و نارسایی مزمن قلبی هستید، تزریق سرم آهن نیاز شما از آهن را برطرف میکند. از طرفی این روش به دلیل حساسیت بالا باید توسط فردی باتجربه و متخصص در مرکز معتبری انجام شود، باید گفت که ایران فصد این سری از خدمات را به بهترین نحوه ممکن انجام میدهد، به همین دلیل برای رزرو نوبت و مشاوره میتوانید از طریق فرم زیر اقدام کنید.
ویتامینتراپی
ویتامینتراپی یکی از موثرترین روشها برای درمان کمخونی و افزایش هموگلوبین است، اما نه به این معنا که هر ویتامینی باعث افزایش آن شود. این روش نیز در ایران فصد انجام میشود و بعد از مشاوره و معاینه توسط پزشک میتوانید ویتامین تراپی را انجام دهید.
انتقال خون
در صورتی که روشهای گفته شده برای فرد پاسخگو نباشد، پزشک از انتقال خون استفاده میکند، این روش در بیشتر مواقع برای بیماران تلاسمی یا همان کم خونی مینور یا کسانی که خونریزی بسیار شدیدی دارند، انجام میشود.
آیا میتوان از کمبود هموگلوبین جلوگیری کرد؟
در پاسخ به این سوال میتوان راهکارهای زیر را انجام داد.
- قراردادن غذاهای سرشار از آهن
- خودداری از نوشیدنیهایی مثل چای بالافاصله بعد از غذا
- به حداقل رساندن مصرف غذاهایی مثل غلات کامل صبحانه، پاستا، شکلات، بادام زمینی و …
سخن پایانی
کمبود هموگلوبین و بیماریهای ناشی از آن، اگرچه میتوانند بر عملکرد بدن تاثیر بگذارند، اما در اغلب موارد با مراقبت درست، تغذیه صحیح و پیگیریهای پزشکی به راحتی قابل مدیریت و درمان هستند. از طرفی این نکته را فراموش نکنید که نباید به صورت خودسرانه برای درمان این مشکل اقدام کرد، به همین دلیل برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد درمان فقر آهن با مشاورین ما میتوانید در تماس باشید.
سوالات متداول
محدوده نرمال هموگلوبین (HGB) در آزمایش خون چقدر است؟
محدودهی هموگلوبین برای بزرگسالان بین ۱۲ تا ۱۷.۵ گرم در دسی لیتر است.
آیا کمبود هموگلوبین همیشه با علائم ظاهری همراه است؟
خیر، در مراحل اولیه یا در موارد خفیف، ممکن است فرد هیچ علامت واضحی نداشته باشد و تنها از طریق آزمایش خون (CBC) متوجه این موضوع شود.
چه غذاهایی برای هموگلوبین پایین ضرر دارند؟
چای، قهوه، لبنیات، شکلات، بادام زمینی و … برای هموگلوبین پایین ضرر دارند.
روش تشخیص کمبود هموگلوبین چیست؟
بعد از مشاهدهی علائم گفته شده، پزشک برای تشخیص کمبود هموگلوبین خون، آزمایش هموگلوبین را تجویز میکند.
منبع:
