در چند سال گذشته مصرف استروئید بین ورزشکاران مخصوصا بدنسازان رواج بسیاری داشته، از طرفی این آمپول عوارض ناخواستهای برای پوست دارد. به همین دلیل در ادامه قصد داریم تا عوارض استروئید بر پوست و راهحل درمانی آن را به خوبی مورد بررسی قرار دهیم.
مشکلات استروئید بر پوست
استروئیدها به دلیل افزایش سریع عضله و قدرت، در بدنسازی و ورزشهای حرفهای بسیار محبوب هستند، علاوه بر تأثیر استروئید بر کلیه یکی از شایعترین و آزاردهندهترین عوارض جانبی آنها، تأثیر منفی بر پوست است که اغلب در هفتههای اول مصرف ظاهر میشود و گاهی حتی پس از قطع دارو هم ادامه دارد. این مشکلات عبارتند از:
نازک شدن پوست
نازک شدن پوست جدیترین عارضه جانبی است که هم در اپیدرم و هم در درم رخ میدهد. استروئیدها باعث مهار تقسیم سلولی در لایه بازال اپیدرم میشوند که منجر به کاهش ضخامت این لایه میگردد.

سندروم وابستگی پوستی
طبق گفته nlm
Topical steroid withdrawal (TSW) is a clinical adverse effect that occurs when patients stop using topical corticosteroids after prolonged or inappropriate use. It is characterized by ‘burning skin’ and confluent erythema.
این پدیده زمانی رخ میدهد که پوست به مصرف استروئید عادت کرده و به آن وابسته میشود. به محض قطع دارو، پوست دچار قرمزی شدید، سوزش و التهاب غیرقابل کنترل میشود که به آن سندروم قرمزی پوست نیز میگویند.
ایجاد ترکهای دائمی پوستی
ترکهای پوستی ناشی از استروئید به دلیل تخریب فیبرهای الاستیک در لایه درم ایجاد میشوند. این ترکها برخلاف سایر عوارض، پس از قطع دارو از بین نمیروند و برای همیشه روی پوست باقی میمانند.
آکنه استروئیدی و آسیبهای صورت
استفاده از استروئیدها منجر به ایجاد آکنههای ملتهب و یک شکل میشود، این مورد از مشکلات پوستی به درمانهای معمولی پاسخ نمیدهند، از طرفی این وضعیت باعث تخریب سد دفاعی صورت میگردد.
عفونتهای پنهان و تغییر شکل یافته
استروئیدها با سرکوب سیستم ایمنی موضعی، باعث میشوند عفونتهای قارچی بدون علائم التهابی معمول (مثل خارش یا قرمزی اولیه) رشد کنند.
گشادی عروق خونی
مصرف استروئید باعث آزاد شدن اکسید نیتریک در عروق خونی شده که منجر به گشاد شدن دائمی مویرگهای سطحی پوست میشود. این موضوع باعث میشود پوست فرد همیشه برافروخته و قرمز به نظر برسد.
کیستهای پوستی
کیستهایی ناشی از مصرف استروئید روی پوست ظاهر میشوند که به دلیل انسداد غدد چربی و افزایش التهاب پوست به وجود میآیند.
چرب شدن مو و پوست
استروئید تولید سبوم را افزایش میدهد، به دنبال آن پوست و مو بیش از حد اندازه چرب میشوند و این چربیها مشکلات دیگری مثل جوش، التهاب و عفونتهای سطحی را به وجود میآورند.
درد و آبسه در محل تزریق
استروئیدهای تزریقی ممکن است در محل تزریق باعث درد، تورم، قرمزی یا حتی آبسه شوند. این عوارض اغلب به دلیل عفونت باکتریایی یا التهاب موضعی ایجاد میشوند و میتوانند جدی باشند. اگر علائم شدید یا همراه با تب، چرک یا گسترش تورم بود، فوراً به پزشک مراجعه کنید تا از عوارض خطرناک مانند عفونت عمیق یا نکروز بافت جلوگیری شود.
ژنیکوماستی
یکی از عوارض خطرناک استروئید، ایجاد وضعیتی به نام ژنیکوماستی میباشد. این مشکل به گونهای است که پوست اطراف نوک سینه حالت شیاردار پیدا میکند. با ادامه این وضعیت، ناحیه متورم و نرمتر شده، بافت چربی زیرپوستی افزایش مییابد و سینهها برجستهتر به نظر میرسند. با گذشت زمان ممکن است با فشار دادن نوک سینه، ترشح مایع (شبیه شیر) مشاهده شود. با دیدن اولین نشانه از این مشکل هر چه سریعتر باید اقدام به سم زدایی خون از استروئید کنید.

ماندگاری عوارض پوستی
| نوع عارضه پوستی | امکان درمان کامل | مدت زمان بهبودی تقریبی |
| آکنه و جوش | بله (بسیار زیاد) | ۱ تا ۳ ماه پس از قطع دوره |
| ترکهای پوستی (استریا) | خیر (فقط کمرنگ میشوند) | دائمی |
| نازک شدن پوست | بله (نسبی) | ۶ ماه تا ۱ سال |
| ژنیکوماستی | نیاز به جراحی در موارد حاد | بدون جراحی درمان نمیشود |
آیا عوارض استروئید بر پوست قابل درمان است؟
این سری از مشکلات معمولا قابل درمان هستند، ولی باید بدانید که مصرف استروئید میتواند باعث جوش، چرب شدن پوست و نازک شدن آن شود و چون این داروها روی خون و کبد هم اثر میگذارند، با دوره پاکسازی استروئیدها میتوان به کاهش این عوارض کمک کرد. همچنین برای درمان این مشکل باید به مرکز معتبری مثل ایران فصد مراجعه کنید تا با کمک پزشکان این مجموعه هر چه سریعتر عوارض استروئید بر پوست درمان شود. همچنین فصد خون با کاهش غلظت خون و دفع بخشی از سموم ناشی از متابولیسم داروها در کبد، به بهبود جریان خون در مویرگهای پوستی کمک کرده و میتواند در کاهش التهابات پوستی نقش داشته باشد.

سخن پایانی
با اینکه استروئید موجب رشد و تقویت عضلات اسکلتی میشود ولی مشکلات پوستی که این گزینه به وجود میآورد از مزایای آن بیشتر است. به همین دلیل سعی بر این داشته باشید تا به جای مصرف دارو، با ورزش به اندامی خوب و ورزیده برسید.
سوالات متداول
چرا استروئید باعث جوش و آکنه میشود؟
استروئیدها با افزایش هورمون DHT، غدد سباسه (چربی) را تحریک میکنند. این غدد روغن بیشتری تولید کرده و با ترکیب شدن با باکتریهای پوست، آکنههای چرکی و دردناک در ناحیه کمر، شانه و صورت ایجاد میکنند.
آیا راهی برای از بین بردن ترکهای پوستی (استریا) ناشی از استروئید وجود دارد؟
متأسفانه ترکهای پوستی که بر اثر رشد سریع عضلات و تخریب فیبرهای الاستیک پوست ایجاد میشوند، ماهیت دائمی دارند. این ترکها در ابتدا قرمز یا بنفش هستند و به مرور سفید میشوند.
منابع:

