در پاسخ به این سوال که غلظت خون چیست؟ باید گفت، غلظت خون به معنای افزایش غلظت سلولهای خون یا سایر اجزای خون است که ممکن است به دلیل کاهش حجم مایعات بدن، افزایش تولید سلولهای خون یا سایر اختلالات به وجود بیاید. غلظت خون بالا میتواند مشکلاتی مانند افزایش لخته شدن خون، سکته مغزی یا حمله قلبی را به همراه داشته باشد. بیماریهای قلبی یا کلیوی، مصرف دخانیات یا نوشیدنیهای الکلی و… میتوانند در بروز غلظت خون نقش داشهباشند. اما یکی از عوامل غلظت خون، کمآبی شناخته میشود. زمانی که بدن دچار کمآبی میشود، حجم مایعات داخل بدن کاهش مییابد و همین مسئله باعث میشود که غلظت سلولهای خون و دیگر اجزای خون افزایش یابد. در نتیجه، خون غلیظتر میشود که میتواند مشکلات جدی را به همراه داشته باشد. در ادامه بیشتر به ارتباط کم آبی و غلظت خون و علائم و راهکارهای درمانی آن میپردازیم.
تأثیر کمآبی بر هموگلوبین و غلظت خون
هموگلوبین (Hb) پروتئین موجود در گلبولهای قرمز خون است که وظیفه رساندن اکسیژن به بافتها را بر عهده دارد. برای اطمینان از اکسیژن رسانی کافی بافت، سطح هموگلوبین کافی باید حفظ شود. پلیسیتمی نتیجه تعداد زیاد گلبولهای قرمز است. این عارضه منجر به سطح هموگلوبین بالاتر از حد طبیعی میشود. هماتوکریت حجم گلبولهای قرمز را در مقایسه با حجم کل خون اندازه گیری میکند. تأثیر کمآبی بر هماتوکریت اینگونه است که هموگلوبین و هماتوکریت هر دو بر اساس خون کامل هستند و بنابراین به حجم پلاسما وابسته هستند. اگر بیمار به شدت کم آب باشد، هموگلوبین و هماتوکریت بالاتر از حالتی عادی است و همین مسئله باعث پلی سیستمی یا غلظت خون میشود. برای درمان غلظت خون به عنوان یکی از مهم ترین عوارض کم آبی بدن، راهکارهای زیادی وجود دارد. یکی از روشهای مدرن، فلبوتومی یا فصد خون است که در مرکز ایران فصد انجام میشود.
علائم کم آبی بدن؛ غلظت خون
کمآبی زمانی رخ میدهد که میزان آب دریافتی کمتر بدن از مقدار دفعی باشد. این وضعیت میتواند روی چندین سیستم بدن تأثیر بگذارد و علائم متعددی ایجاد کند. برخی از علائم کم آبی بدن شامل موارد زیر هستند:
- سردرد و گیجی و سرگیجه
- اختلال در تمرکز
- کاهش فشار خون
- یبوست
- خشکی دهان و زبان
- افزایش خطر تشکیل سنگ کلیه
- خشکی پوست
همچنین همانطور که در خصوص تاثیر کم آبی و غلظت خون گفتیم؛ کمآبی میتواند باعث افزایش غلظت خون شود، زیرا کاهش حجم مایعات بدن، میزان هماتوکریت (درصد گلبولهای قرمز در خون) و ویسکوزیته خون را افزایش میدهد. این وضعیت میتواند خطر لخته شدن خون و سایر مشکلات قلبی و عروقی را بالا ببرد. از علائم غلظت خون ناشی از کم آبی میتوان به تپش قلب و افزایش ضربان قلب، تیرگی و کاهش حجم ادرار، درد در اندامها به دلیل کاهش گردش خون مناسب و… اشاره کرد. درباره بهترین ویتامین برای غلظت خون در اینجا مطالعه کنید.
تاثیر کم آبی بر آزمایشهای مربوط به خون
یکی از جنبههای مهم تأثیر کمآبی، تغییر در نتایج آزمایشهای خونی است. از آنجا که بسیاری از شاخصهای خونی مانند هموگلوبین، گلوکز و آنزیمهای کبدی تحت تأثیر میزان آب بدن قرار دارند، کمآبی میتواند باعث افزایش کاذب یا کاهش نادرست برخی از این پارامترها شود و برای درمان برخی عارضهها مثل غلظت خون، از طریق بررسی آزمایش نتوان اطلاع درستی بدست آورد و فرایند درمان دچار مشکل شود. در ادامه تاثیر کم آبی بر این آزمایشهای خون را بررسی خواهیم کرد.
تأثیر کمآبی بر HbA1c
HbA1c یکی از مهمترین آزمایشهای مورد استفاده برای ارزیابی کنترل قند خون در بیماران دیابتی است که میانگین سطح گلوکز خون را نشان میدهد. همانطور که گفتیم، کمآبی میتواند موجب افزایش غلظت هموگلوبین و کاهش حجم پلاسما شود که ممکن است منجر به افزایش کاذب مقدار HbA1c گردد. در نتیجه، در شرایط کمآبی، ممکن است مقدار واقعی HbA1c بالاتر از حد طبیعی نشان داده شود.
تأثیر کمآبی بر اندازهگیری گلوکز مویرگی (CBG)
کمآبی همچنین میتواند موجب کاهش جریان خون مویرگی و افزایش غلظت خون شود که ممکن است باعث افزایش کاذب قند خون در آزمایشهای CBG گردد. به همین دلیل، افراد مبتلا به دیابت که دچار کمآبی هستند، ممکن است شاهد نوسانات غیرطبیعی در سطح گلوکز اندازهگیریشده توسط گلوکومتر باشند.
تأثیر کمآبی بر سطح گلوکز خون
کمآبی میتواند باعث افزایش غلظت گلوکز در خون شود، زیرا با کاهش حجم پلاسما، میزان گلوکز در واحد حجم خون افزایش مییابد. علاوه بر این، در شرایط کمآبی، ترشح هورمونهای ضد دیورتیک مانند وازوپرسین و کورتیزول افزایش مییابد که ممکن است باعث افزایش قند خون شود. در افراد دیابتی، کمآبی میتواند کنترل گلوکز را دشوارتر کند و منجر به افزایش خطر هیپرگلیسمی و کتواسیدوز دیابتی گردد.
تأثیر کمآبی بر آزمایشهای عملکرد کلیه
علاوه بر آن، کمآبی میتواند به طور قابل توجهی بر آزمایشهای عملکرد کلیه مانند کراتینین سرم، اوره (BUN) و نسبت BUN به کراتینین تأثیر بگذارد. در شرایط کمآبی، کاهش حجم خون و کاهش جریان خون کلیوی باعث میشود که سطح کراتینین و اوره افزایش یابد و این امر میتواند نشاندهنده عملکرد نادرست کلیه باشد.
تأثیر کمآبی بر آزمایشهای عملکرد کبد
کمآبی شدید میتواند بر عملکرد کبد و نتایج آزمایشهای مرتبط با آن مانند آنزیمهای کبدی و بیلیروبین تأثیر بگذارد. کاهش جریان خون کبدی در شرایط کمآبی ممکن است باعث افزایش آنزیمهای کبدی در خون شود که میتواند نشانهای از استرس کبدی باشد. در برخی موارد، کمآبی میتواند باعث افزایش کاذب بیلیروبین سرم شود، زیرا کاهش حجم خون ممکن است دفع مناسب بیلیروبین را مختل کند. در نتیجه، برای تفسیر دقیق آزمایشهای عملکرد کبدی، وضعیت هیدراتاسیون بیمار باید در نظر گرفته شود.
کلام نهایی
ارتباط کم آبی و غلظت خون اینگونه است که کمآبی بدن میتواند تأثیر مستقیمی بر افزایش غلظت خون داشته باشد، زیرا کاهش حجم مایعات منجر به افزایش غلظت سلولهای خونی و پروتئینهای پلاسما میشود. این وضعیت ممکن است خطر لخته شدن خون، افزایش فشار خون و کاهش اکسیژنرسانی به بافتها را به همراه داشته باشد. علائم کمآبی و غلظت خون شامل سرگیجه، سردرد، خستگی، خشکی دهان، کاهش دفع ادرار و تپش قلب است که در موارد شدید میتواند منجر به مشکلات جدی قلبی-عروقی شود. برای جلوگیری از این مشکلات، مصرف کافی مایعات، حفظ رژیم غذایی متعادل، پرهیز از مصرف بیشازحد نمک و کافئین و انجام فعالیتهای بدنی منظم توصیه میشود.
