اختلالات خونی باعث میشود که خون شما بهدرستی وظیفه خود را انجام ندهد. مثلاً ممکن است شخصی با مشکل لخته شدن خون و یا بند نیامدن خونریزی مواجه باشد. البته با درمان ، بیشتر اختلالات خونی به بیماری های مزمن تبدیل میشوند که بر طول عمر افراد تأثیر نمیگذارد. در این مقاله به معرفی اختلالات خونی و علل شایع بیماری های خونی میپردازیم. پس برای شروع این سؤال را پاسخ دهیم که اختلالات خونی چیست؟ مشکلات خونی اجزای خون را به صورتهای مختلفی تحت تأثیر قرار میدهد که شامل:
- گلبول های قرمز خون اکسیژن را در سراسر بدن خود حمل میکند.
- گلبول های سفید خون به محافظت از بدن در برابر عفونت کمک میکند.
- پلاکتها به خون کمک میکند تا لخته شود ، بنابراین شما بیشازحد طبیعی خونریزی نمیکنید.
با معرفی اختلالات خونی میتوانید بیماریهای مختلف را بشناسید زیرا اختلال سلولهای خونی یا بیماری های خونی وضعیتی است که در آن مشکلی در گلبولهای قرمز، گلبولهای سفید خون یا سلولهای کوچکتر در گردش به نام پلاکتها وجود دارد که برای تشکیل لخته بسیار مهم هستند. هر سه نوع سلول، در مغز استخوان که بافت نرم درون استخوانهای شماست، تشکیل میشوند. اختلالات سلولهای خونی تشکیل و عملکرد یک یا چند نوع از این نوع سلولهای خونی را مختل میکند. گاهی بیماری های خونی ارثی است و از دو تولد در ژنتیک ما نهفته است و حتی ممکن است تا سالها بروز پیدا نکند. گاهی نیز بیماری های خونی اکتسابی است، یعنی بیمار بدون هیچ زمینهای با سو مصرف داروها یا مواد و … دچار این عارضه میشود.
علائم شایع بیماری های خونی چیست؟
علائم بسته به نوع اختلال سلولهای خونی متفاوت خواهد بود. عبارتاند از:
| علائم اختلالات گلبول قرمز | علائم اختلالات گلبول های سفید | علائم اختلالات پلاکتی |
| خستگی | عفونتهای مزمن | بریدگیها یا زخمهایی که خوب نمیشوند یا دیر التیام مییابند |
| تنگی نفس | کاهش وزن غیرقابل توضیح | خونی که پس از جراحت یا بریدگی لخته نمیشود |
| مشکل تمرکز ناشی از کمبود خون اکسیژندار در مغز | خستگی | پوستی که بهراحتی کبود میشود |
| ضعف عضلانی | کسالت یا احساس عمومی ناخوشی | خونریزی بینی بدون دلیل یا خونریزی از لثه |
دسته بندی بیماری های خونی
اختلالات گلبول قرمز
کم خونی
کمبود آهن معدنی در خون شما معمولاً باعث کمخونی میشود. بدن شما برای تولید پروتئین هموگلوبین به آهن نیاز دارد که به گلبول های قرمز خون (RBC) کمک میکند تا اکسیژن را از ریهها به بقیه بدن منتقل کنند. انواع بیماری خونی زیر مجموعه کم خونی وجود دارد.
- کم خونی ناشی از فقر آهن: کم خونی ناشی از فقر آهن زمانی رخ میدهد که بدن شما آهن کافی نداشته باشد. ممکن است احساس خستگی و تنگی نفس کنید زیرا گلبول های قرمز شما اکسیژن کافی را به ریههای شما نمیرسانند. مصرف مکمل آهن معمولاً این نوع کم خونی را درمان میکند.
- کم خونی خطرناک: کم خونی خطرناک یک وضعیت خود ایمنی است که در آن بدن شما قادر به جذب مقادیر کافی ویتامین B12 نیست و منجر به کمبود گلبول های قرمز میشود. این بیماری در گذشته غیرقابل درمان و اغلب کشنده بود. در حال حاضر، تزریق B12 معمولاً این نوع کم خونی را درمان میکند.
- کم خونی آپلاستیک: کم خونی آپلاستیک یک بیماری نادر اما جدی است که در آن مغز استخوان شما به اندازه کافی سلولهای خونی جدید تولید نمیکند فرد مبتلا ممکن است احساس خستگی و ناتوانی در مقابله با عفونتها یا خونریزیهای کنترل نشده را داشته باشد. قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی، مثل بنزین یا برخی آفتکشها میتواند این بیماری را تشدید کند.
- کم خونی همولیتیک خودایمنی (AHA): بیماری های خودایمنی حمله بدن به خودش است و باعث میشود سیستم ایمنی بدن شما سریع گلبول های قرمز را از بین ببرد که باعث میشود گلبول های قرمز بسیار کمی داشته باشید.
- کم خونی داسی شکل: کم خونی داسی شکل (SCA) نوعی کم خونی است که نام خود را از شکل داسی شکل غیرمعمول گلبول های قرمز خونگرفته است. گلبول های قرمز خون افراد مبتلابه کم خونی داسی شکل، به دلیل یک جهش ژنتیکی، حاوی مولکولهای هموگلوبین غیرطبیعی است که آنها را سفت و منحنی میکند. گلبول های قرمز داسی شکل نمیتوانند به اندازه گلبول های قرمز معمولی اکسیژن را به اندام شما منتقل کنند و ممکن است در رگهای خونی شما گیرکرده و جریان خون را به اندامهای شما مسدود کنند.
تالاسمی
تالاسمی گروهی از اختلالات خونی ارثی است. این اختلالات ناشی از جهشهای ژنتیکی است که از تولید طبیعی هموگلوبین جلوگیری میکند. وقتی گلبول های قرمز هموگلوبین کافی نداشته باشند، اکسیژن به تمام قسمتهای بدن نمیرسد. سپس اندامها بهدرستی عمل نمیکنند. این اختلالات میتواند منجر به موارد زیر شود:
- بدشکلیهای استخوانی
- طحال بزرگشده
- مشکلات قلبی
- تأخیر در رشد و تکامل در کودکان
- پلی سیتمی ورا
پلی سیتمی یک سرطان خون است که در اثر جهش ژنی ایجاد میشود و مغز استخوان تعداد زیادی گلبول قرمز میسازد. این امر باعث میشود که خون شما غلیظ شود و کندتر جریان یابد و شما را در معرض خطر لخته شدن خون قرار میدهد که میتواند باعث حمله قلبی یا سکته شود. پیشنهاد میکنیم مقاله کدام آزمایش خون نیاز به ناشتا بودن دارد را مطالعه کنید.
اختلالات گلبول های سفید
گلبول های سفید (لکوسیت ها) به دفاع از بدن در برابر عفونت و مواد خارجی کمک میکنند. انواع بیماری خونی ناشی از گلبولای سفید میتواند بر پاسخ ایمنی بدن و توانایی بدن برای مبارزه با عفونت تأثیر بگذارد. این اختلالات میتواند هم بزرگسالان و هم کودکان را تحت تأثیر قرار دهد.
لنفوم
لنفوم یک سرطان خون است که در سیستم لنفاوی بدن ایجاد میشود. گلبول های سفید شما تغییر میکنند و خارج از کنترل رشد میکنند.
سرطان خون
لوسمی یک نوع سرطان خون است که گلبول های سفید بدخیم در داخل مغز استخوان تکثیر میشوند. لوسمی ممکن است حاد یا مزمن باشد. لوسمی مزمن کندتر پیشرفت میکند.
سندرم میلودیسپلاستیک (MDS)
این بیماری بر گلبول های سفید خون در مغز استخوان شما تأثیر میگذارد. بدن سلولهای نابالغ زیادی تولید میکند که به آن بلاست میگویند. گلبولهای سفید تکثیر میشوند و سلولهای بالغ و سالم را نیز را از بین میبرند.
اختلالات پلاکتی
پلاکتهای خون اولین پاسخدهنده در هنگام بریدگی یا آسیب دیگر هستند و ایجاد اشکال در آنها میتواند انواع بیماری خونی را رقم بزند. آنها در محل آسیب جمع میشوند و یک سد موقت برای توقف خونریزی ایجاد میکنند. اگر اختلال پلاکتی دارید، خون شما یکی از سه ناهنجاری زیر را دارد:
- پلاکت کافی نیست: داشتن پلاکت بسیار کم بسیار خطرناک است زیرا حتی یک آسیب کوچک میتواند باعث از دست دادن خون بسیار شود.
- پلاکت خیلی زیاد است: اگر تعداد پلاکتهای خون شما بیشازحد باشد، لختههای خون میتوانند تشکیل شوند و یک شریان اصلی را مسدود کنند و باعث سکته یا حمله قلبی شوند.
- پلاکتها بهدرستی لخته نمیشوند: گاهی اوقات، پلاکتهای تغییر شکل یافته نمیتوانند به سایر سلولهای خونی یا دیواره رگهای خونی شما بچسبند و بنابراین نمیتوانند بهدرستی لخته شوند.
اختلالات پلاکتی در درجه اول ژنتیکی هستند، به این معنی که ارثی هستند. برخی از این اختلالات عبارتاند از:
بیماری فون ویلبراند
بیماری فون ویلبراند شایعترین اختلال خونریزی ارثی است و به دلیل کمبود پروتئینی است که به لخته شدن خون شما کمک میکند، به نام فاکتور فون ویلبراند (VWF). در مقاله باورهای غلط درباره لخته خون این بیماریها را بیشتر توضیح دادهایم.
هموفیلی
هموفیلی احتمالاً شناختهشدهترین اختلال لخته شدن خون است و تقریباً در مردان شایعتر است. جدیترین عارضه هموفیلی خونریزی زیاد و طولانیمدت است. این خونریزی میتواند در داخل یا خارج از بدن شما باشد. خونریزی میتواند بدون هیچ دلیل مشخصی شروع شود.
ترومبوسایتمی اولیه
ترومبوسایتمی اولیه یک اختلال نادر است که میتواند منجر به افزایش لخته شدن خون شود و شما را در معرض خطر بیشتری برای سکته مغزی یا حمله قلبی قرار میدهد. این اختلال زمانی رخ میدهد که مغز استخوان شما پلاکتهای زیادی تولید کند.
هشدار: برخی داروها و شرایط پزشکی نیز میتوانند بر عملکرد پلاکتها تأثیر بگذارند بهعنوانمثال از درمانهای رایج بیماری های خونی مصرف داروهای رقیق کننده خون مانند آسپرین است. انجمن هموفیلی کانادا (CHA) هشدار میدهد که داروهای رایج زیر ممکن است بر پلاکتها و انواع بیماری خونی تأثیر بگذارند، به خصوص اگر طولانیمدت مصرف شوند:
آسپرین – ضد التهاب غیر استروئیدی (NSAIDs) – برخی از آنتیبیوتیکها – داروهای قلب – رقیق کننده های خون – داروهای ضد افسردگی – داروهای بیهوشی – آنتی هیستامین ها
اختلالات سلولهای پلاسما
انواع بیماری خونی وجود دارد که بر سلولهای پلاسما، نوع گلبولهای سفید خونی که آنتیبادی میسازند، تأثیر میگذارند. این سلولها برای توانایی بدن شما در دفع عفونت و بیماری بسیار مهم هستند.
میلوم سلول پلاسما
این سرطان خون بسیار نادر است و در سلولهای پلاسما در مغز استخوان ایجاد میشود. سلولهای پلاسما بدخیم در مغز استخوان تجمع مییابند و تومورهایی به نام پلاسماسیتوما را تشکیل میدهند که عموماً در استخوانهایی مانند ستون فقرات، باسن یا دندهها هستند. سلولهای پلاسمای غیرطبیعی آنتیبادیهای غیرطبیعی به نام پروتئینهای مونوکلونال (M) تولید میکنند. این پروتئینها در مغز استخوان انباشته میشوند و پروتئینهای سالم را از بین میبرند که درنهایت منجر به غلیظ شدن خون و آسیب کلیه شود. علت میلوم سلول پلاسما ناشناخته است.
اختلالات سلولی چگونه تشخیص داده میشود؟
برای تشخیص انواع بیماری خونی، پزشک چندین آزمایش ازجمله شمارش کامل خون (CBC) را برای تعیین تعداد از هر نوع سلول خونی تجویز میکند. همچنین ممکن است دستور بیوپسی مغز استخوان را بدهد تا ببیند آیا سلولهای غیرطبیعی در مغز شما در حال رشد است یا خیر. این دستور شامل برداشتن مقدار کمی از مغز استخوان برای آزمایش است. اگر از آمپول و آزمایش خون میترسید مقاله راهکارهای درمان ترس از آمپول را بخوانید.
گزینههای درمانی برای اختلالات سلولهای خونی چیست؟
برنامه درمانی انواع بیماری خونی به علت بیماری، سن و وضعیت کلی سلامتی بستگی دارد. پزشک ممکن است از ترکیبی از درمانها برای کمک به اصلاح اختلال سلولهای خونی شما استفاده کند.
- دارو: برای اختلالات گلبول های سفید، آنتیبیوتیکها میتوانند به مبارزه با عفونتها کمک کنند. مکملهای غذایی مانند آهن و ویتامین B-9 یا B-12 میتوانند کم خونی ناشی از کمبود را درمان کنند.
- عمل جراحی: پیوند مغز استخوان میتواند مغز استخوان آسیبدیده را ترمیم یا جایگزین کند. انتقال سلولهای بنیادی، معمولاً از یک اهداکننده، به بدن شما جهت کمک به مغز استخوانتان برای شروع تولید سلولهای خونی طبیعی است. انتقال خون گزینه دیگری برای کمک به جایگزینی سلولهای خونی ازدسترفته یا آسیبدیده است.
سخن آخر
در این مقاله به معرفی اختلالات خونی پرداختیم. اختلالات خونی شرایطی است که خون شما را از انجام کار خود بازمیدارد. ممکن است خون شما لخته نشود تا شما را از خونریزی بیشازحد طبیعی بازدارد. خون شما ممکن است غلیظ شود و بدون دلیل لخته تولید کند که میتواند باعث سکته مغزی یا حمله قلبی شود. تنوع اختلالات سلولهای خونی به این معنی است که تجربه شما از زندگی با یکی از این شرایط ممکن است با شخص دیگری بسیار متفاوت باشد. تشخیص و درمان بهموقع بهترین راه برای اطمینان از داشتن زندگی سالم و کامل با اختلال سلولهای خونی است. جهت تشخیص بیماری های خونی لازم است هر 6 ماه یکبار چک آپ کامل دهید تا اطمینان حاصل کنید که بدن شما با مشکل مواجه نیست. برای پیشگیری از بیماری های خونی نیز از مصرف مواد و الکل تا حد امکان پرهیز کنید و سعی کنید خود را در معرض مواد آلوده شیمیایی قرار ندهید. برای خانمها نیز لازم است که مصرف روزانه آهن و یا جایگزین طبیعی مثل گوشت قرمز را در رژیم خود بگنجانند.
