بارداری دورهای حساس برای مادر و جنین میباشد، کم خونی یکی از مشکلاتی است که در این زمان، سلامت مادر و فرزند را به خطر میاندازد. به همین دلیل در ادامه قصد داریم تا تأثیر کمخونی مادر بر جنین را به خوبی مورد بررسی قرار دهیم.
علائم کم خونی در بارداری
علائم اولین نشانهای است که با وجود آن سریعا باید برای رفع کم خونی اقدام کنید، در غیر این صورت کم خونی بعد از زایمان مشکل بعدی است که برای شما به وجود میآید. این علائم عبارتند از:
- خستگی یا ضعف بیش از حد
- سردرد
- سرگیجه
- تنگی نفس
- ضربان قلب سریع یا نامنظم
- بیحسی یا احساس سرما در دست و پا
- دمای پایین بدن
- رنگپریدگی، به خصوص از دست دادن رنگ در صورت، لبها یا ناخنها
- درد قفسه سینه
- مشکل در تمرکز
|
نشانه / عارضه |
کمخونی خفیف (شایع) | کمخونی شدید (هشدار جدی) |
| وضعیت مادر | خستگی زودرس و بیحالی |
تنگی نفس، تپش قلب و سرگیجه مداوم |
|
وضعیت جنین |
رشد در محدوده نرمال اما کند | تأخیر رشد داخل رحمی (IUGR) |
| اکسیژنرسانی | کاهش جزئی غلظت خون |
اختلال جدی در عملکرد جفت |
|
وزن هنگام تولد |
نزدیک به محدوده طبیعی | ریسک بالای وزن زیر ۲۵۰۰ گرم |
| نیاز به درمان | اصلاح تغذیه و قرص آهن |
تزریق سرم آهن یا مداخله فوری |
|
پیامد بلندمدت |
معمولاً بدون عارضه خاص |
احتمال نقص در ذخایر آهن و هوش نوزاد |
دلایل کم خونی در بارداری
دلایل زیادی برای ایجاد کمخونی در بارداری وجود دارد که از آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد.
- کم خونی ناشی از فقر آهن
- کم خونی بر اثر کمبود ویتامین
- بیماریهای زمینهای مانند اختلال تیروئید
- بارداری دو قلو یا بیشتر
- کاهش اشتها به دلیل تهوع صبحگاهی
- بارداری بلافاصله پس از بارداری قبلی
- سابقه کم خونی یا قاعدگی شدید
- عدم دریافت آهن کافی در رژیم غذایی
عوارض کمخونی در بارداری
همانطور که گفته شد، کمخونی در بارداری و رشد جنین بسیار موثر است، این عارضه خطرهای دیگری نیز دارد که در ادامه مورد بررسی قرار میگیرند.
ضعف در رشد جنین
طبق گفته pmc کمخونی مادر باعث کاهش هموگلوبین و توانایی حمل اکسیژن میشود. از آنجا که اکسیژنرسانی کمتر به جنین و جفت صورت میگیرد، سوختوساز سلولی دچار اختلال میشود و در نهایت، جنین به خوبی نمیتواند رشد کند.
زایمان زودرس
باید بدانید که بین کمخونی بارداری و زایمان زودرس نیز ارتباطی وجود دارد، چرا که کمبود هموگلوبین باعث تنش قلبی و عروقی بر مادر شده و بدن را در شرایط خطرناک قرار میدهد، در نتیجهی این مشکل احتمال زایمان زودرس بالا میرود.
وزن کم نوزاد هنگام تولد
در واقع، کمخونی مادر و وزن کم نوزاد هنگام تولد دو پدیدهای هستند که به شدت به یکدیگر گره خوردهاند، چرا که کم خونی مادر باعث این میشود که مواد مغذی و اکسیژن کمتری از طریق جفت به جنین برسد. به همین دلیل چون مواد موثری به جنین نمیرسد، وزن آن در هنگام تولد پایینتر از حد معمول است.
افزایش احتمال سقط جنین
کمخونی شدید مادر باعث اختلال جدی در اکسیژنرسانی به سلولهای در حال تکثیر جنین و بافتهای جفت میشود که این گرسنگی سلولی، روند رشد را متوقف میکند. از سوی دیگر، فقر آهن با ایجاد استرس اکسیداتیو و برهم زدن تعادل هورمونی بارداری، محیط رحم را ناپایدار کرده و ریسک دفع جنین یا همان سقط جنین را به شدت افزایش میدهد.
نوزاد کمخون
در بعضی مواقع عوارض کمخونی شدید در بارداری بدین صورت است که کمخونی به نوزاد نیز سرایت میکند. این مشکل به این دلیل است که جنین آهن مورد نیاز برای ساخت گلبولهای قرمز و ذخیرهسازی را در سه ماهه سوم بارداری از بدن مادر تأمین میکند. وقتی آهن بدن مادر کم باشد، جنین نیز به این مشکل دچار میگردد.
[مطالعه بیشتر: کم خونی شدید در دوران شیردهی]
تاثیر بر سلامت قلب جنین
کمخونی مادر با کاهش سطح هموگلوبین، اکسیژنرسانی به جفت را مختل کرده و قلب جنین را برای جبران این کمبود، مجبور به تپشهای شدید و فعالیت بیش از حد میکند. این استرس مزمن قلبی و عروقی در موارد حاد میتواند به نارسایی قلبی، تجمع خطرناک مایعات در بدن جنین و حتی توقف رشد اندامهای حیاتی منجر شود.
درمان کم خونی در دوران بارداری
برای تشخیص کم خونی در بارداری، معمولا آزمایشی به نام شمارش کامل خون (CBC) انجام میشود. بعد از آن پزشک راههای زیر را برای درمان کمخونی در دوران بارداری تجویز میکند.
تزریق سرم آهن
در مواردی که فقر آهن شدید با مکملهای خوراکی جبران نمیشود، تزریق سرم آهن در بارداری سریعترین راه برای بازگرداندن ذخایر هموگلوبین و بهبود اکسیژنرسانی به جنین است. این روش درمانی معمولا از سه ماهه دوم بارداری به بعد و تحت نظارت دقیق پزشک تجویز میشود تا با دور زدن سیستم گوارش، سطح آهن خون را در کوتاهترین زمان ممکن به وضعیت ایدهآل برساند. با این کار احتمال تأخیر رشد داخل رحمی جنین (IUGR) و این چنین مشکلاتی به طور موثری کاهش مییابد. این مورد باید در مرکز معتبری مثل ایران فصد انجام شود تا عارضهای برای مادر و جنین رخ ندهد.
مکملهای آهن
این مکملها که معمولا از پایان سهماهه اول تجویز میشوند، کمبودهای ذخیره خون را جبران کرده و از بروز خستگی مفرط مادر و اختلالات رشد جنین جلوگیری میکنند.
تغذیه مناسب
رعایت یک تغذیه صحیح و متنوع در دوران بارداری، نه تنها باعث تقویت سیستم ایمنی مادر میشود، بلکه سدی محکم در برابر کمخونی و عوارض آن ایجاد میکند. برای تضمین اکسیژنرسانی عالی به جنین، سبد غذایی شما باید غنی از آهن، ویتامین B12 و اسید فولیک باشد، گوشت قرمز، مرغ، ماهی، حبوباتی نظیر لوبیا و نخود، مغزها و سبزیجات تیره رنگ سرشار از آهن هستند.
راههای پیشگیری از کمخونی در بارداری
برای اینکه دچار کمخونی در زمان بارداری نشوید، میتوانید کارهای زیر را انجام دهید.
- همیشه منابع آهن (مثل کباب یا عدسی) را همراه با لیموترش، نارنج یا فلفل دلمه مصرف کنید. ویتامین C جذب آهن گیاهی را تا ۳ برابر افزایش میدهد.
- مصرف چای، قهوه و لبنیات (کلسیم) را حداقل ۲ ساعت قبل و بعد از وعدههای اصلی متوقف کنید.
- انجام چکاپ کامل خون (CBC) قبل از اقدام به بارداری را نیز فراموش نکنید.
سخن پایانی
کمخونی در دوران بارداری موضوعی نیست که بتوان به سادگی از کنار آن گذشت. همانطور که خواندید، این وضعیت فراتر از یک خستگی ساده برای مادر است و میتواند آینده سلامت نوزاد را تحت تأثیر قرار دهد. با این حال با انجام خدماتی مثل تزریق سرم آهن میتوانید عوارض کمخونی در بارداری بر جنین را تا حد زیادی کاهش دهید.
سوالات متداول
رابطه بین کمخونی مادر و کمبود اکسیژن جنین چیست؟
زمانی که مادر دچار کمخونی شدید است، تعداد گلبولهای قرمز خون که وظیفه حمل اکسیژن را دارند کاهش مییابد. در نتیجه، جفت نمیتواند مقدار کافی اکسیژن را به بافتهای در حال رشد برساند.
اصلیترین خطرات کمخونی مادر برای سلامت جنین کدامند؟
خطرات کمخونی مادر برای سلامت جنین طیف گستردهای را شامل میشود، از موارد شایع مانند وزن کم نوزاد هنگام تولد و زایمان زودرس گرفته، تا موارد جدیتر مثل اختلال در تکامل سیستم عصبی و کاهش ضریب هوشی کودک در آینده هر کدام ناشی از کم خونی در زمان بارداری هستند.
منابع:
