حجامت و فصد خون به روش فلبوتومی هر دو از روشهایی هستند که با خارج کردن مقدار مشخصی خون از بدن انجام میشوند، اما از نظر نحوه انجام، میزان خونگیری و کاربرد پزشکی تفاوتهای مهمی دارند. انتخاب بین این دو روش به هدف درمان، وضعیت سلامت فرد و نظر پزشک بستگی دارد. در این مقاله تفاوت حجامت و فلبوتومی را بررسی میکنیم و با مقایسه روش انجام، کاربردها، مزایا و محدودیتهای هرکدام، به این سؤال پاسخ میدهیم که حجامت بهتر است یا فصد خون به روش فلبوتومی؟
تفاوت حجامت و فصد خون چیست؟
در ابتدا نیاز است تا تعریف کلی از این دو روش داشتهباشیم، در فصد خون به روش فلبوتومی حجم مشخصی از خون از بدن خارج میشود، در حین خروج خون سرم دیگری به صورت تزریق وریدی به فرد متصل میشود. با این کار مغز دیگر کمبود گلبول قرمز را احساس نمیکند و دستور تولید مجدد را نمیدهد. در حجامت خراشهایی بر روی پوست زده میشود و با ایجاد مکش خون از بدن خارج میشود. تفاوت حجامت و فصد خون عبارتند از:
|
معیار مقایسه |
حجامت | فصد خون به روش فلبوتومی |
| هدف اصلی | خارج کردن خون آلوده، تصفیه خون، درمان برخی بیماریهای مختلف |
تأمین خون مورد نیاز بیماران و درمان غلظت خون |
|
محل خونگیری |
قسمت پشت کمر و مویرگهای سطح پوست | رگهای اصلی دست (معمولاً ورید بازو) |
| روش اجرا | ایجاد خلاء روی پوست و خارج کردن مقدار کمی خون |
گرفتن خون از ورید با سرنگ یا تجهیزات مخصوص |
|
حجم خون گرفتهشده |
کم (حدود ۵۰ تا ۶۰ سیسی) | زیاد (حدود ۲۵۰ تا ۴۵۰ سیسی) |
| استفاده از خون گرفتهشده | خون دور ریخته میشود |
خون در کیسههای استریل جمعآوری و برای بیماران استفاده میشود |
|
تأثیر بر پاکسازی خون |
محدود و کمتر مؤثر | علمیتر و تأثیرگذارتر در کاهش غلظت خون |
| فواید بهداشتی | پاکسازی سطحی، بهبود نسبی گردش خون، کاهش التهاب |
کاهش خطر بیماریهای قلبی، سمزدایی مؤثر، بهبود جریان خون |
|
فواید کلی |
تصفیه خون، کاهش استرس، تسکین دردهای عضلانی و مفصلی | درمان غلظت خون، نجات جان بیماران، احساس سبکی و نشاط |
| عوارض احتمالی | عفونت، خونریزی بیش از حد، سرگیجه (در صورت عدم رعایت اصول بهداشتی) |
سرگیجه، ضعف یا کبودی در محل تزریق (عوارض موقت و کمخطر) |
|
کاربردها |
سردرد، میگرن، آلرژی، مشکلات پوستی، دردهای مفصلی و… | درمان غلظت خون، کمک به بیماران نیازمند خون |
| تکرار انجام | بسته به تشخیص پزشک طب سنتی |
معمولاً هر چند ماه یکبار (طبق نظر پزشک و شرایط فردی) |
|
نیاز به تخصص |
نیاز به حجامتگیر ماهر و رعایت اصول بهداشتی | انجام توسط پرسنل پزشکی و تحت نظارت پزشک متخصص |
| پایه علمی | بیشتر در طب سنتی مورد استفاده قرار میگیرد و شواهد علمی کافی ندارد |
دارای پشتوانه علمی قوی و تأیید شده توسط مراجع پزشکی و بهداشتی |
|
درجه اثرگذاری |
پایینتر و محدود به اثرات موقتی |
بالا و پایدار، بهویژه برای کنترل غلظت خون |
حجامت
- روشی سنتی است که با ایجاد برشهای سطحی روی پوست و خارج کردن مقدار کمی خون انجام میشود.
- برخی باور دارند که باعث بهبود گردش خون، کاهش سموم بدن و آرامش روحی میشود.
- ممکن است در کاهش خستگی و سردرد موقتاً مؤثر باشد.
- شواهد علمی کافی برای درمان قطعی غلظت خون ندارد.
- باید حتماً توسط فرد متخصص و در محیط استریل انجام شود تا خطر عفونت یا کمخونی ایجاد نشود.
فلبوتومی یا همان فصد خون با سوزن
- روشی علمی و مورد تأیید پزشکان است.
- با خارج کردن حجم مشخصی از خون، باعث کاهش مستقیم هموگلوبین و گلبولهای قرمز میشود.
- به درمان غلظت خون، بهبود عملکرد قلب و پیشگیری از لخته شدن خون کمک میکند.
- علاوه بر اثر درمانی، باعث نجات جان بیماران نیازمند به خون نیز میشود.
- معمولاً در مراکز درمانی و زیر نظر پزشک انجام میشود.
در نهایت اگر هدف شما درمان غلظت خون است، فصد به روش فلبوتومی انتخابی علمیتر و مطمئنتر است. اما اگر به طب سنتی علاقه دارید، میتوانید از حجامت به عنوان روش مکمل استفاده کنید.
اقدامات قبل از انجام فلبوتومی
پیش از انجام فلبوتومی ابتدا باید علت نیاز به خونگیری مشخص و وضعیت عمومی فرد توسط پزشک بررسی شود. بسته به علت فلبوتومی، ممکن است آزمایشهایی مانند CBC (هموگلوبین و هماتوکریت)، فریتین و بررسیهای مربوط به آهن درخواست شود. همچنین پزشک باید سابقه بیماریها، داروهای مصرفی و شرایطی مانند کمخونی یا مشکلات قلبی و عروقی را بررسی کند.
قبل از خونگیری از طریق فلبوتومی، بهتر است فرد مایعات کافی مصرف کند و در صورت امکان با معده کاملا خالی مراجعه نکند، مگر اینکه پزشک برای انجام آزمایش یا اقدام خاصی دستور دیگری داده باشد.
کارهای مهم قبل از انجام حجامت
پیش از حجامت وضعیت عمومی فرد و وجود بیماریها یا شرایطی که میتواند خطر خونریزی یا عفونت را افزایش دهد باید بررسی شود. همچنین لازم است فرد درباره داروهای مصرفی، به ویژه داروهای موثر بر انعقاد خون، بیماریهای زمینهای و مشکلات خونی با پزشک یا ارائهدهنده خدمات صحبت کند.
برای کاهش احتمال سرگیجه و ضعف، بهتر است قبل از انجام حجامت از کمآبی بدن و گرسنگی طولانی مدت پرهیز شود، مگر اینکه پزشک توصیه دیگری داشته باشد. حجامت نیز باید با وسایل استریل و یکبارمصرف و در محیط بهداشتی انجام شود تا خطر عفونت و انتقال بیماریهای خونی کاهش پیدا کند.
[مطالعه بیشتر: ویتامین تراپی و سم زدایی]
تفاوت در حجم خون خارج شده
فصد خون به روش فلبوتومی با خارج کردن حجم مشخص و قابل اندازهگیری از خون انجام میشود و مقدار خونگیری بر اساس شرایط جسمی، وزن، سن و هدف درمان توسط پزشک تعیین میشود. در بزرگسالان حجم خونگیری در برخی پروتکلهای پزشکی حدود ۴۵۰ تا ۵۰۰ میلیلیتر است، اما این مقدار برای همه افراد یکسان نیست. در مقابل در حجامت تر حجم خون خارجشده کمتر و متغیر است و به صورت دقیق قابل کنترل و اندازهگیری نیست. در نتیجه حجامت تر را نمیتوان جایگزین فلبوتومی پزشکی در مواردی مانند کاهش گلبولهای قرمز یا درمان اضافه بار آهن دانست.
تفاوت در هدف درمانی
فصد خون به روش فلبوتومی مشکلاتی مثل غلظت خون و کبد چرب را درمان میکند، حجامت نیز سردرد، میگرن، آلرژی، مشکلات پوستی، دردهای مفصلی و … مفید است.
مزایای فصد خون و حجامت
در فصد خون به روش فلبوتومی حجم خون اندازه و دقیق، در محیط استریل و توسط پزشک خارج میشود، حجامت نیز بهبودی نسبی را برای افراد به وجود میآورد.
مزایای فلبوتومی
- حجم خون خارجشده قابل اندازهگیری است.
- روند خونگیری تحت کنترل پزشکی انجام میشود.
- در بیماریهایی مانند پلیسیتمیورا میتواند به کاهش هماتوکریت کمک کند.
- در هموکروماتوز میتواند به کاهش تدریجی ذخایر آهن کمک کند.
حجامت
- یک روش سنتی است که در برخی افراد با اهداف مختلف استفاده میشود.
- شواهد اثربخشی آن بسته به بیماری متفاوت است.
- برای بسیاری از ادعاهای درمانی، شواهد باکیفیت کافی وجود ندارد.
عوارض فصد خون و حجامت
طبق گفته maximumpotentialphysio.ca کبودی و قرمزی گرد در محل مکش لیوانها، درد خفیف یا سوزش موضعی در پوست، احساس خستگی و کوفتگی بدن، عفونتهای پوستی و سرگیجه از عوارض حجامت هستند.
برای فلبوتومی یا فصد با سرم مخصوص تا کنون عوارضی مشاهده نشده بعضی از افراد ممکن در چند ساعت اولیه کبودی در محل تزریق یا سرگیجه داشته باشند، ولی مهمترین نکته در انجام این کار، رعایت بهداشت و حضور در مرکز بهداشتی و تمیز و نیز استفاده از سرم مخصوص می باشد. با انتخاب یک مرکز درمانی و تخصصی مناسب مانند مرکز ایران فصد، با کادر مجرب سازمان انتقال خون ایران، میتوانید خدمات فصد خون را با کمترین عوارض انجام دهید.
چه کسانی نباید حجامت یا خون دادن (فصد سوزنی) را انجام دهند؟
حالا که بیشتر با موضوع حجامت یا خون دادن آشنا شدیم، بهتر است که اطلاعاتمان را درباره موارد منع استفاده از این روشها نیز بالا ببریم. برخی شرایط وجود دارد که در آنها بهتر است فرد حجامت را انجام ندهد و یا به تاخیر بیاندازد. در اکثر موارد توصیه میشود، افراد با شرایط زیر، تا حد امکان از انجام حجامت خودداری کنند. موارد منع بکارگیری حجامت عبارتند از:
- زنان باردار
- افراد با شرایط کمبود پلاکت
- افرادی که مزاج بلغمی دارند
- کودکان با سن زیر چهار ماه
- افراد دارای فشار خون بالا
- دورهی قاعدگی زنان
- افراد با بیماریهای صرع و هموفیلی
- افرادی که به بیماریهای قلبی و عروقی مبتلا هستند
- بیماریهای پوستی مانند اگزما و پسوریازیس
- افراد با شکم خالی و یا افراد روزهدار
تنها افرادی که دچار کم خونی و ناپایداری قلبی هستند، نیاز به فصد به روش فلبوتومی را ندارند.
مراقبتهای بعد از فلبوتومی
- پس از خونگیری، چند دقیقه استراحت کنید و هنگام بلند شدن، این کار را به آرامی انجام دهید.
- در ساعات بعدی، مایعات کافی بنوشید تا به جبران حجم مایع از دسترفته کمک شود.
- اگر دچار سرگیجه یا احساس ضعف شدید، فعالیت خود را متوقف کرده و بنشینید یا دراز بکشید.
- تا مدتی پس از فلبوتومی از ورزش شدید و بلند کردن اجسام سنگین با دست خونگیریشده خودداری کنید.
- محل ورود سوزن را تمیز نگه دارید و اگر خونریزی خفیف ایجاد شد، با فشار ملایم روی محل آن را کنترل کنید.
- در صورت ادامهدار بودن خونریزی، ضعف شدید، غش یا علائم غیرعادی، با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید.
مراقبتهای بعد از حجامت
- محل حجامت را تمیز نگه دارید و از دستکاری یا خراشیدن آن خودداری کنید.
- تا بهبود محل زخم، از قرار دادن آن در معرض آلودگی و تماس با آب آلوده جلوگیری کنید.
- کمی قرمزی، حساسیت یا کبودی در محل حجامت ممکن است ایجاد شود و معمولا به تدریج برطرف میشود.
- در صورت احساس ضعف یا سرگیجه، استراحت کنید و مایعات کافی مصرف کنید.
- اگر محل حجامت دچار قرمزی رو به افزایش، تورم، درد شدید، ترشح یا تب شد، برای بررسی احتمال عفونت به پزشک مراجعه کنید.
فصد خون و حجامت؛ کدام بهتر است؟
پاسخ به هدف درمان بستگی دارد. اگر هدف درمان یک بیماری مشخص مانند پلیسیتمیورا یا برخی موارد اضافهبار آهن باشد، فلبوتومی درمانی روشی پزشکی با کاربرد مشخص و قابلاندازهگیری است. حجامت تر از نظر روش انجام و میزان خونگیری متفاوت است و نمیتوان آن را جایگزین فلبوتومی در این بیماریها دانست.
سوالات متداول
فصد خون برای غلظت خون بهتر است یا حجامت؟
برای درمان غلظت خون، خون دادن (فلبوتومی) مؤثرتر و علمیتر از حجامت است، چون مستقیماً باعث کاهش گلبولهای قرمز و هموگلوبین میشود و نتیجه سریعتری دارد.
چه افرادی نباید حجامت کنند؟
زنان باردار، افراد با کمبود پلاکت، کودکان زیر ۴ ماه، افراد با فشار خون بالا، بیماریهای صرع و هموفیلی، افراد با بیماریهای پوستی فعال و افرادی که با شکم خالی هستند، نباید حجامت انجام دهند.
فصد خون هر چند وقت یک بار انجام میشود؟
تعداد دفعات و فاصله زمانی بین جلسات فصد خون به نوع بیماری، هدف از خونگیری، شرایط جسمی فرد و نظر پزشک بستگی دارد. بنابراین نمیتوان برای همه افراد تعداد جلسات یا فاصله زمانی مشخصی تعیین کرد و برنامه فصد باید پس از ارزیابی پزشکی و بررسی آزمایشهای لازم تعیین شود.
آیا حجامت میتواند جایگزین فلبوتومی شود؟
خیر، حجامت تر و فلبوتومی از نظر روش، حجم خونگیری و اهداف پزشکی یکسان نیستند؛ بنابراین حجامت را نمیتوان جایگزین فلبوتومی تجویزشده برای بیماریهایی مانند پلیسیتمیورا دانست.
منبع:
من هر دو رو انجام دادم .اما فصد خون دوبار ،یک بار باتیغ یک بار باسرم،اما فصد با تیغ خیلی حالم رو بهتر کرد.نمی دونم چه فرقی دا ره
حجامت هم دربهار خوب بود اما در پاییز حالم خراب شد
دچار لرز درونی شدم.تا مدتها ادامه داشت.
احساس شما طبیعیه
فصد با تیغ خون بیشتری تخلیه میکنه و ممکنه سبکی بیشتری بده، ولی فصد با سرم کنترلشدهتره و درمان اصولی تر است. حجامت در بهار مفیده اما در پاییز، مخصوصاً برای مزاجهای سرد، میتونه باعث لرز و ضعف بشه.
سلام، من چند وقتیه فشار خونم بالاست. میخواستم بدونم میتونم فصد خون انجام بدم یا بهتره حجامت کنم؟
اگر فشار خون بالا دارید، بهتره قبل از انجام هر روشی حتماً با پزشک مشورت کنید. معمولاً فصد خون(فلبوتومی)برای افرادی با فشار بالا مفیدتره چون به کاهش حجم خون و بهبود عملکرد قلب کمک میکنه، ولی حجامت در این شرایط ممکنه باعث افت فشار ناگهانی بشه.
من همیشه فکر میکردم حجامت برای غلظت خون بهتره، ولی حالا گیج شدم! یعنی خون دادن واقعاً تأثیر بیشتری داره؟
بله دقیقاً! برای درمان غلظت خون، روش فصد خون (فلبوتومی) علمیتر و تأثیرگذارتره چون مستقیماً باعث کاهش حجم گلبولهای قرمز میشه. حجامت بیشتر خاصیت آرامبخشی و سمزدایی سطحی داره و به عنوان روش مکمل میتونه مفید باشه.