هموگلوبین بخش مهمی در خون است که نقش تعیین کنندهای در سلامت خون دارد. بررسی منظم این ماده از بروز مشکلات جدی در خون جلوگیری میکند، در ادامه محدودهی هموگلوبین نرمال را به خوبی مورد بررسی قرار میدهیم.
هموگلوبین چیست؟
هموگلوبین یا HB پروتئینی است که مقدار آهن آن در گلبول قرمز زیاد است. وظیفهی اصلی این عنصر انتقال اکسیژن از ریهها به تمامی بافتهای بدن و برگرداندن دی اکسید کربن از بافتها به ریهها است.
چرا هموگلوبین برای بدن مفید است؟
بدون هموگلوبین ریه و قلب بیشتر کار میکنند، فرد بیشتر احساس خستگی میکند و تمرکز ذهنی نیز کاهش مییابد. علاوه بر این موارد هموگلوبین مزایای زیر را نیز دارد.
اهمیت هموگلوبین در زنان
میزان هموگلوبین در زنان میتواند تحت تاثیر قاعدگی، بارداری و تغییرات نیاز بدن به آهن، در دورههای مختلف زندگی نوسان داشته باشد.
- دوران قاعدگی: از دست دادن هر ماه خون آن هم برای کسانی که خونریزی زیادی دارند، باعث هموگلوبین پایین میشود.
- دوران بارداری: در دوران بارداری، حجم خون مادر برای پاسخگویی به نیازهای جنین افزایش مییابد. چون افزایش بخش مایع خون بیشتر از گلبولهای قرمز است، غلظت هموگلوبین ممکن است کاهش پیدا کند. به همین دلیل بررسی هموگلوبین نرمال در زنان باردار و انجام آزمایشهای دورهای با نظر پزشک، به تشخیص کمخونی و پیگیری سلامت مادر و جنین کمک میکند.
- دوران میانسالی و یائسگی: در سنین بالاتر قاعدگی متوقف میشود، اما در بدن تغییراتی منجر به جذب مواد معدنی اعمال میشود.

محدودهی هموگلوبین نرمال براساس جنسیت
محدوده مهم هموگلوبین نرمال بر اساس سن و جنسیت تغییر میکند و نمیتوان عدد دقیقی برای آن بیان کرد.
|
سطح هموگلوبین |
مقدار هموگلوبین (g/dL) | وضعیت سلامتی | تفسیر |
| ۱۲.۱ تا ۱۵.۱ | نرمال | اکسیژنرسانی به بافتهای بدن | |
| 11 تا 12 |
مرزی (خفیف) |
شروع کمخونی | |
|
زنان بالغ |
9 تا 11 | پایین (متوسط) | کمخونی قابل توجه |
| 8 تا 9 | شدید | علائم واضح مانند ضعف و خستگی | |
| پایینتر از 8 | خطرناک | وضعیت بحرانی | |
| مردان بالغ | ۱۴ تا ۱۸ گرم در دسیلیتر | نرمال |
اکسیژنرسانی به بافتهای بدن |
|
نوزادان (۲ ماه تا ۱ سال) |
۹.۵ تا ۱۳ گرم در دسیلیتر | نرمال | مشکلی در اکسیژن رسانی نیست. |
| نوزادان (از بدو تولد تا ۲ ماهگی) | ۱۴ تا ۲۴ گرم در دسیلیتر | نرمال |
اکسیژنرسانی به بافتهای بدن |
محدوده طبیعی هموگلوبین در زنان بالغ
- مقدار نرمال هموگلوبین نرمال در زنان ۱۲.۰ تا ۱۵.۵ یا حتی ۱۲.۰ تا ۱۶.۰ g/dL
هموگلوبین نرمال در زنان باردار
- سه ماهه اول: حدود ۱۰.۵ تا ۱۴ g/dL
- سه ماهه دوم: حدود ۱۰ تا ۱۳.۵ g/dL
- سه ماهه سوم: حدود ۱۰ تا ۱۳ g/dL
افت هموگلوبین به زیر ۱۰ در زمان بارداری باعث کم وزنی نوزاد در هنگام تولد میشود.
هموگلوبین نرمال در مردان میانسال و سالمند
هموگلوبین نرمال در میانسالی بین ۱۲/۴ تا ۱۴/۹ گرم در دسیلیتر
خطرات هموگلوبین بسیار پایین
زمانی که بدن دچار کاهش هموگلوبین میشود، بدن نمیتواند اکسیژن کافی به بافتها برساند، این مورد خود را به صورت مشکلات زیر نشان میدهد.
- کاهش تمرکز
- سرگیجه یا احتمال غش کردن
- تنگی نفس
- تپش قلب
- ضعف شدید و ناتوانی
- تاثیر روی عملکرد قلب و سایر اندامها
علائم هموگلوبین پایین در زنان
علائم هموگلوبین پایین در زنان به صورت زیر هستند.
- احساس سنگینی در پلکها و بدن
- اکسیژنرسانی به سایر نقاط بدن مختل میشود.
- ریزش مو
- احساس کوبیدن قلب در گوشها
- اختلال در حافظه کوتاه مدت
- بیرنگ شدن بافت داخل پلک پایین، لثهها و بستر ناخنها
علائم هموگلوبین پایین در میانسالی
- سردرد و سرگیجه
- شکنندگی ناخنها
- عفونتهای مکرر
- سر شدن دست و پا
- کاهش اشتها
- تنگینفس مخصوصا در زمان پیادهروی
- احساس سختی در بلعیدن
- احساس خستگی و ضعف
- کاهش تمرکز
عوامل مؤثر بر مقدار طبیعی هموگلوبین
مقدار هموگلوبین تحت تاثیر عوامل مختلفی تغییر میکند.
- سن
- بارداری
- ارتفاع از سطح دریا
- شرایط جسمی و بیماریها
- وضعیت تغذیه و دریافت آهن
علت پایین بودن هموگلوبین در زنان چیست؟
پایین بودن هموگلوبین در زنان علتهای مختلفی دارد.
- کمبود آهن: کمبود آهن مهمترین علت کم خونی در زنان است، چرا که آهن ماده اصلی برای ساخت هموگلوبین میباشد. رژیم غذایی کمآهن، مصرف زیاد چای یا قهوه همراه غذا و مشکلات جذب در دستگاه گوارش باعث کم خونی میشوند.
- خونریزیهای قاعدگی شدید: همانطور که قبلا هم اشاره شد، از دست دادن خون در دورههای قاعدگی نیز باعث کاهش هموگلوبین میگردد. در صورتی که مدت قاعدگی طولانی باشد، خونریزی حجم زیادی داشته باشد یا لختههای بزرگ باشد نیز احتمال کاهش هموگلوبین بالا میرود.
- بارداری: در بارداری نیاز بدن به آهن بیشتر میشود و افزایش بخش مایع خون نیز میتواند غلظت هموگلوبین را کاهش دهد. تهوع و بیاشتهایی ممکن است دریافت آهن و سایر مواد مغذی را محدود کنند. فاصله کوتاه میان بارداریها نیز گاهی باعث میشود ذخایر آهن مادر فرصت کافی برای جبران نداشته باشند. بررسی دورهای آزمایش خون و مقایسه نتیجه با محدوده هموگلوبین نرمال در زنان باردار به پزشک کمک میکند کاهش طبیعی هموگلوبین را از کمخونی نیازمند درمان تشخیص دهد.
- بیماریهای زمینهای: بیماریهایی مثل بیماریهای کلیوی، بیماریهای گوارشی، التهابهای مزمن و برخی اختلالات خونی میتوانند باعث کاهش هموگلوبین شوند.
- سوءتغذیه: کمبود پروتئین، اسید فولیک و ویتامین B12 نیز در پایین بودن هموگلوبین خون بیتاثیر نیستند.
علائم و نشانههای هموگلوبین بالا در زنان
- سرگیجه و سردردهای مکرر
- احساس گرگرفتگی یا حرارت بیش از حد بدن
- خستگی زودرس و کاهش تحمل فعالیتهای فیزیکی
- رنگ پوست قرمز یا مایل به ارغوانی
علائم هموگلوبین بالا در میانسالی
- سرگیجه و سردرد
- زردی پوست و چشمها
- بروز زخم معده
- تنگی نفس
- نقرس
- بزرگشدن کبد و طحال
- گزگز دست و پا
- خونریزی و کبودی سریع
- سنگ کلیه
- احساس خستگی زیاد
- کاهش غیرطبیعی وزن
- تورم دردناک در مفاصل
- تعریق بیش از اندازه
چه کسانی در معرض خطر ریسک هموگلوبین بالا هستند؟
- مشکلات ریوی یا قلبی
- مشکل کمبود اکسیژن مزمن
- افراد سیگاری
- زندگی در ارتفاعات بالا
- اختلالات مغز استخوان یا ژنتیکی نادر
- کمآب یا مصرفکننده زیاد مکمل آهن
آزمایش هموگلوبین چیست و چه زمانی باید انجام شود؟
با استفاده از آزمایش هموگلوبین یکی از بخشهای اصلی آزمایش CBC میباشد، بهترین زمان انجام آزمایش هموگلوبین به صورت زیر است.
- روز: صبحها باید انجام شود.
- دوران قاعدگی: یک هفته بعد از پایان قاعدگی آزمایش باید انجام شود.
نکات مهم قبل از آزمایش
- هر دارویی که مصرف میکنید آن را به پزشک اطلاع دهید.
- روز قبل از آزمایش ورزش سنگینی انجام ندهید.
- مایعات زیادی قبل از آزمایش ننوشید.

درمان هموگلوبین پایین
هموگلوبین دو حالت کاهشی و افزایشی در بدن دارد که هر کدام به نحوی تاثیرات منفی بر بدن دارند. راههای درمانی هموگلوبین پایین به صورت زیر هستند.
تغییر در رژیم غذایی
تغذیه غنی از آهن هِم مثل گوشت قرمز و ماهی، تغذیه غنی از آهن غیرهم مانند حبوبات، عدس، نخود و اسفناج، ویتامین C اعم از پرتقال، کیوی، توت فرنگی و فلفل دلمهای، اسید فولیک همانند سبزیجات برگ سبز و آووکادو، لبنیات، تخممرغ و ماهی به خاطر منبع غنی از ویتامین B12 را در برنامهی خود قرار دهید.
افزایش مصرف فولات برای بالا بردن هموگلوبین خون
فولات یا ویتامین B9 برای ساخت گلبولهای قرمز سالم ضروری است و کمبود آن میتواند باعث کمخونی و کاهش هموگلوبین شود. اگر پایینبودن هموگلوبین ناشی از کمبود فولات باشد، اصلاح تغذیه و مصرف مکمل با تجویز پزشک به بهبود آن کمک میکند. گوشت گاو، اسفناج، برنج، بادام زمینی، لوبیا قرمز، آووکادو و کاهو منبع خوبی از فولات هستند.
تزریق سرم آهن
اگر کاهش هموگلوبین ناشی از کمبود آهن باشد، تزریق سرم آهن وریدی میتواند به جبران ذخایر آهن و افزایش هموگلوبین کمک کند. پزشک زمانی این روش را انتخاب میکند که قرص آهن موثر نباشد، عوارض گوارشی آن قابل تحمل نباشد یا بدن نتواند آهن را به خوبی جذب کند.
پایینبودن هموگلوبین به تنهایی دلیل کافی برای تزریق آهن نیست. ابتدا باید علت کمخونی با آزمایشهای لازم مشخص شود. تزریق نیز باید با تجویز پزشک و در مرکز درمانی مجهز انجام شود، زیرا احتمال واکنش حساسیتی وجود دارد. اثر درمان فوری نیست و افزایش هموگلوبین به زمان و پیگیری آزمایش خون نیاز دارد.
درمان هموگلوبین بالا
درمانهای هموگلوبین بالا به صورت زیر ارائه میشوند.
اجتناب از دخانیات و سیگار
طبق گفته msdmanuals اگر سیگار باعث افزایش هموگلوبین شده باشد، ترک آن میتواند مقدار هموگلوبین را به محدوده طبیعی نزدیک کند. مونوکسیدکربن دود سیگار، اکسیژنرسانی را دچار اختلال میکند و بدن ممکن است برای جبران، گلبول قرمز بیشتری تولید کند. پس از ترک، این عامل کاهش مییابد و هموگلوبین نیز ممکن است پایینتر بیاید.
ورزش منظم
ورزش هوازی سبک جریان خون را افزایش میدهد و غلظت خون با این کار پایین میآید.

هیدراتاسیون کافی
نوشیدن آب و مایعات سالم باعث رقیق شدن خون و کاهش غلظت هموگلوبین میگردد.
تغذیه متعادل
مصرف زیاد غذاهای غنی از آهن هموگلوبین را بالا میبرند، به همین دلیل مصرف این سری از مواد غذایی را باید کاهش دهید.
سوالات متداول
کمبود هموگلوبین باعث چه بیماریهایی میشود؟
از بیماری های ناشی از کمبود هموگلوبین خون میتوان به کم خونی، نارسایی قلبی و سرطان بر خون اشاره کرد.
چه عددی از هموگلوبین در زنان خطرناک محسوب میشود؟
کاهش هموگلوبین به کمتر از ۸ گرم در دسیلیتر میتواند نشانه کمخونی شدید باشد و به ارزیابی سریع پزشکی نیاز دارد. بااینحال، جدیبودن هموگلوبین پایین در زنان به علائم، سرعت افت آن و وضعیت سلامت فرد نیز بستگی دارد.
هموگلوبین بین ۸ تا ۱۰ چه علائمی ایجاد میکند؟
کاهش تمرکز، تپش قلب خفیف، گیجی یا سردردهای مکرر، احساس خستگی مداوم و کاهش توان انجام فعالیتهای ساده از نشانههای هموگلوبین بین 8 تا 10 گزارش شده است.
منبع:

