استروئید آنابولیک دارویی است که در پزشکی برای درمان برخی بیماریها مانند کمبود تستوسترون، تحلیل عضلانی ناشی از بیماریهای مزمن و برخی اختلالات هورمونی تجویز میشوند. با این حال، استفاده خودسرانه از این داروها با هدف افزایش حجم عضلات، بهبود عملکرد ورزشی یا تغییر ظاهر بدن، در سالهای اخیر به یکی از مهمترین نگرانیهای حوزه سلامت تبدیل شده است. در ادامه قصد داریم تا عوارض استروئید آنابولیک را به خوبی مورد بررسی قرار دهیم.
چرا استروئیدهای آنابولیک باعث ایجاد عوارض میشوند؟
سوالی که در ابتدا باید به آن پاسخ داد این است که چرا استروئید مسترون یا نوع آنابولیک برای بدن عوارض ایجاد میکنند؟ باید بدانید که بدن انسان میزان مشخصی از هورمون تستوسترون را به طور طبیعی تولید میکند. هنگامی که فرد استروئیدهای آنابولیک را از خارج بدن دریافت میکند، تعادل طبیعی هورمونها بر هم میخورد و در نتیجهی آن تولید طبیعی تستوسترون کاهش پیدا میکند، متابولیسم چربیها تغییر میکند، فشار بیشتری به کبد و قلب وارد میشود و … که در ادامه آنها را بیشتر بررسی میکنیم.
مهمترین عوارض استروئیدهای آنابولیک
از مهمترین عوارض استروئیدهای آنابولیک میتوان به موارد زیر اشاره کرد.
مشکلات قلب و عروق
استروئیدها با برهم زدن تعادل چربیهای خون، سطح کلسترول بد (LDL) را افزایش و سطح کلسترول خوب (HDL) را کاهش میدهند. این تغییرات باعث رسوب چربی در دیواره رگها و سرعت بخشیدن به فرآیند سخت شدن شریانها میشود. علاوه بر این، استروئیدها میتوانند فشار خون را افزایش دهند، خون را مستعد لخته شدن کنند و باعث ضخیم شدن عضله قلب شوند. در نتیجه قلب برای پمپاژ خون باید با فشار بیشتری کار کند و به مرور زمان عملکرد آن کاهش مییابد.
آسیب به کبد
طبق گفته bmjopengastro کبد وظیفه متابولیسم و دفع بسیاری از داروها را بر عهده دارد و به همین دلیل یکی از اندامهایی است که بیشترین فشار را هنگام مصرف استروئیدها تحمل میکند. این موضوع به ویژه درباره استروئیدهای خوراکی که برای عبور از کبد اصلاح شیمیایی شدهاند، اهمیت بیشتری دارد. مصرف مداوم استروئیدها باعث التهاب سلولهای کبد، افزایش آنزیمهای کبدی و اختلال در عملکرد طبیعی این عضو میشود. در مصرف طولانی مدت، احتمال ایجاد کیستهای خونی، آسیب مزمن و حتی تومورهای کبدی نیز افزایش پیدا میکند.
اختلال در تولید طبیعی تستوسترون
اختلال در تولید طبیعی تستوسترون موردی است که اکثر افراد با وجود آن به مراکز پاکسازی خون از استروئید در تهران مراجعه میکنند. بدن انسان تولید هورمونها را از طریق یک سیستم تنظیمکننده دقیق کنترل میکند. هنگامی که استروئیدهای آنابولیک وارد بدن میشوند، مغز تصور میکند تستوسترون به اندازه کافی وجود دارد و بنابراین ترشح هورمونهای LH و FSH از غده هیپوفیز را کاهش میدهد. این دو هورمون مسئول تحریک بیضهها برای تولید تستوسترون و اسپرم هستند. در نتیجه، تولید طبیعی تستوسترون کاهش یافته یا حتی متوقف میشود.
کوچک شدن بیضهها و کاهش باروری
زمانی که ترشح LH و FSH کاهش پیدا میکند، بیضهها فعالیت طبیعی خود را از دست میدهند. از آنجا که دیگر نیازی به تولید تستوسترون و اسپرم احساس نمیشود، بافت بیضه به مرور کوچکتر شده و تولید اسپرم کاهش مییابد.
ژنیکوماستی
برخی استروئیدهای آنابولیک در بدن توسط آنزیم آروماتاز به هورمون استروژن تبدیل میشوند. افزایش سطح استروژن در کنار کاهش تعادل هورمونهای مردانه باعث تحریک رشد بافت غددی سینه میشود.
تغییرات پوستی
با تزریق استروئید آنابولیک پوست نیز دچار مشکلات متعددی میشود، چرا که استروئیدها فعالیت غدد چربی پوست را افزایش میدهند و باعث تولید بیش از حد سبوم (چربی طبیعی پوست) میشوند. تجمع این چربی همراه با بسته شدن منافذ پوست، محیط مناسبی برای رشد باکتریهای آکنه ایجاد میکند.
ریزش مو
مصرف استروئیدها سطح تستوسترون و در نتیجه میزان DHT را افزایش میدهد. این هورمون باعث کوچک شدن فولیکولهای مو و کوتاه شدن چرخه رشد مو میشود.
آسیب به تاندونها
استروئیدهای آنابولیک سرعت رشد عضلات را بیشتر از سرعت سازگاری تاندونها افزایش میدهند. در نتیجه عضلات قویتر میشوند اما تاندونها هنوز توان تحمل نیروهای جدید را ندارند. از طرف دیگر برخی مطالعات نشان دادهاند که استروئیدها ممکن است کیفیت رشتههای کلاژن موجود در تاندون را نیز کاهش دهند و انعطافپذیری آنها را کمتر کنند.
اختلالات روانی و رفتاری
هورمونهای جنسی تنها روی عضلات اثر نمیگذارند، بلکه عملکرد انتقالدهندههای عصبی مغز مانند سروتونین، دوپامین و GABA را نیز تغییر میدهند. به همین دلیل مصرف استروئیدهای آنابولیک میتواند باعث تغییر در خلقوخو، کنترل هیجانات و رفتار فرد شود. هرچه دوز مصرفی بیشتر باشد، احتمال بروز این مشکلات نیز افزایش پیدا میکند.
عوارض استروئید آنابولیک در زنان
بدن زنان نسبت به هورمونهای مردانه حساستر است؛ بنابراین حتی دوزهای پایین نیز ممکن است باعث تغییرات قابل توجهی شوند. مهمترین عوارض عبارتند از:
- بم شدن صدا
- رشد موهای زائد صورت و بدن
- کاهش اندازه سینه
- اختلال قاعدگی
- افزایش آکنه
- چرب شدن پوست
- بزرگ شدن کلیتوریس
- ریزش موی سر
- کاهش باروری
عوارض استروئید آنابولیک در نوجوانان
استفاده از استروئیدهای آنابولیک قبل از پایان رشد استخوانی، یکی از پرخطرترین انواع سوءمصرف محسوب میشود. از عوارض این استروئید برای بدن نوجوانان میتوان به موارد زیر اشاره کرد.
- توقف زودرس رشد استخوان
- کوتاه ماندن قد
- اختلال بلوغ طبیعی
- مشکلات هورمونی طولانی مدت
پاکسازی بدن از استروئید آنابولیک
برای رفع مشکلاتی که گفته شد، بهترین و موثرترین راهحل، استفاده از پاکسازی بدن از استروئید آنابولیک از مجموعه خدمات فلبوتومی میباشد. نوع درمان، زمان شروع آن و مدت مصرف برای هر فرد متفاوت است و باید با توجه به نتایج آزمایشها و شرایط جسمی او مشخص شود. همچنین بعد از قطع مصرف، انجام آزمایشهای منظم برای بررسی سطح هورمونها و اطمینان از وضعیت سلامت بدن بسیار مهم است. به همین دلیل، مصرف خودسرانه داروهای دوره پاکسازی به هیچوجه توصیه نمیشود.
سخن پایانی
استروئیدهای آنابولیک داروهایی هستند که در شرایط پزشکی خاص میتوانند فواید درمانی داشته باشند، اما مصرف خودسرانه آنها برای افزایش حجم عضلات یا بهبود عملکرد ورزشی، خطرات قابل توجهی برای سلامت ایجاد میکند. به همین دلیل قبل از اقدام به هر نوع تزریقی با پزشک مشورتی داشته باشید.
سوالات متداول
چه عواملی خطر عوارض استروئید آنابولیک را بیشتر میکنند؟
شدت عوارض در همه افراد یکسان نیست و مصرف دوزهای بالا، طولانی شدن دوره مصرف، استفاده همزمان از چند استروئید، مصرف بدون نظارت پزشک، بیماریهای زمینهای قلب، کبد یا کلیه، مصرف الکل و مواد مخدر و استفاده از داروهای تقلبی یا غیرمجاز شدت این عارضهها را بیشتر میکنند.
چه علائمی نیاز به مراجعه فوری به پزشک دارند؟
درد شدید قفسه سینه، تنگی نفس، زرد شدن پوست یا چشمها، تورم شدید پاها، کاهش شدید ادرار، درد شکم شدید، اختلال ناگهانی بینایی یا گفتار، ضعف ناگهانی اندامها و افسردگی شدید یا افکار آسیب به خود علائمی هستند که اگر در بدن خود مشاهده کردید، هر چه سریعتر باید به پزشک مراجعه کنید.
منبع:
