فریتین مادهای در بدن است که به کمک آن میتوان ذخایر آهن بدن را مورد بررسی قرار داد و به عبارتی شاخصی برای ذخایر آهن بدن ما محسوب میشود و به آن پروتئین حاوی آهن در خون نیز میگویند. در صورتی که جواب آزمایش فریتین شما بیشتر و یا کمتر از حد مجاز باشد، مبتلا به فقر آهن و یا مشکلات دیگری هستید که باید بررسیهای بیشتری صورت بگیرد. این ماده همچنین میتواند در برخی موارد بی ارتباط با آهن، مانند انواع عفونتها، التهابها و سرطانهای متاستاز دهنده نیز در بدن زیاد شود. ما در این مقاله شما را با فریتین و موارد مربوط به آن آشنا میکنیم و به سوالات شما دربارهی اینکه فریتین بالا و پایین از حدنرمال چه خطراتی برای شخص دارد؟ صحبت خواهیم کرد.
فریتین (Ferritin) چیست؟
آیا تا به حال فکر کردهاید که نقش فریتین در بدن چیست؟ آزمایش خون فریتین (Ferritin)، سطح فریتین را در خون شما اندازهگیری میکند. بیشترین تراکم فریتین را میتوانیم در سلولهای کبدی که به هپاتوسیتها و سلولهای سیستم ایمنی معروف هستند، یافت. فریتین پروتئینی است که وظیفه ذخیره کردن آهن در بدن شما را دارد. بدن شما برای ساخت گلبولهای قرمز نیاز به آهن دارد، گلبولهای قرمز نیز اکسیژن را از ریهها، به سایر نقاط بدن منتقل میکنند. بنابراین وجود فقر آهن در بدن و یا مقدار بسیار زیاد آن، میتواند منجر به مشکلات جدی برای سلامتی افراد شود و بهتر است همیشه این مقدار، در سطح نرمال و معمولی حفظ شود.
در صورتی که مقدار آهن و به طور کلی فریتین در خون افزایش مییابد، رودهها میتوانند عمل جذب این مواد را متوقف کرده و به سلامت بدن کمک کنند، اما در صورتی که در عملکرد رودهها اخلال پیش آید، بدن قادر به دفع آهن اضافی نبوده و این ماده در اندامهای دیگری مانند قلب، کبد و پانکراس تجمع میکنند. آزمایش خون فریتین و رابطه فریتین و آهن، به ما نشان میدهد که سطح آهن در بدن ما چه قدر است!
سطح غیر عادی فریتین در بدن به چه معناست؟
سطح فریتین بالاتر از حد نرمال در جواب آزمایش شما، ممکن است به دلایل زیر باشد و باید جدی گرفته شود. برخی از مهمترین دلایل بالا بودن فریتین بدن به شرح زیر میباشد:
- بیماری کبدی ناشی از سوء مصرف الکل
- یک اختلال خود ایمنی، مانند آرتریت روماتوئید
- جذب آهن بیش از حد در بدن (هموکروماتوز)
- روماتیسم مفصلی
- مشکلات تیروئید پرکار
- سرطان خون
- دیابت نوع 2
- لنفوم هوچکین
- مسموم شدن با آهن
- انتقال خون به دفعات زیاد
- برخی بیماریهای کبدی مانند هپاتیت C مزمن
- ابتلا به بیماری استیل
- لوسمی
- سرطان اولیه کبد
- سندرم پای بی قرار
- کم خونی همولیتیک که در این نوع کم خونی، گلبولهای قرمز تخریب میشوند.
- بیماریهای کلاژن عروقی مانند لوپوس
گاهی اوقات نیز ممکن است نتایج آزمایش شما پایینتر از حد نرمال باشد و این دلایل پایین بودن فریتین بدن به شرح زیر میباشد:
- رژیم غذایی بسیار کم آهن
- خونریزی شدید ناشی از جراحت
- خونریزی شدید قاعدگی
- جذب ضعیف آهن از غذا، داروها یا ویتامینها
- خونریزی در مری، معده یا روده
موارد استفاده از آزمایش فریتین
پزشکان برای چه مواردی آزمایش فریتین خون را تجویز می کنند؟ همانطور که گفته شد، آزمایش فریتین برای کمک به بررسی سطح آهن در بدن انسان استفاده میشود. این آزمایش میتواند به پزشک شما در درمان بسیاری از بیماریهای مرتبط با آهن کمک کند. به غیر از بیماریهای مرتبط با آهن در بدن، آزمایش فریتین در موارد دیگری نیز کاربرد دارد. این موارد عبارتند از:
- کمک به تشخیص یا رد شرایط مرتبط با سطح آهن، از جمله:
- هموکروماتوز: داشتن آهن بیش از حد در بدن
- کم خونی فقر آهن: داشتن گلبول های قرمز بسیار کم به دلیل کمبود آهن
- بیماریهای کبدی
- سندرم پای بی قرار: احساس سوزن سوزن شدن یا سوزش در پاها که ممکن است ناشی از کمبود آهن باشد.
- بیماری استیل بزرگسالان: یک بیماری غیر معمول که باعث درد مفاصل، تب و بثورات پوستی میشود که اغلب با سطح فریتین بالا همراه است.
- شرایط مزمن (طولانی) که ممکن است بر سطح آهن شما تأثیر بگذارد، مانند سرطان، بیماری کلیوی و بیماریهای خودایمنی.
اگر برای مشکلات مربوط به آهن تحت درمان قرار گرفتهاید، ممکن است از این آزمایش برای بررسی میزان کارآمدی و جوابدهی درمان استفاده شود.
علائم کمبود و یا زیاد بودن فریتین خون
در صورتی که در بدن خود علائم کمبود و یا زیاد بودن سطح آهن را مشاهده میکنید، واجب است که ویتامین تراپی و تقویت خون و آزمایش فریتین را انجام دهید. برخی از علائم کم بودن فریتین خون در بدن عبارتند از:
- تنگی نفس
- ضعف یا خستگی
- سرگیجه
- آریتمی (مشکلی در سرعت یا ریتم ضربان قلب شما)
- سر دردهای مزمن
- درد بدن به خصوص در پاها
- زنگ زدن گوش
- افزایش تحریک پذیری
البته علائم سطح آهن خیلی زیاد در بدن، میتواند کمی متفاوت باشد و معمولا با گذشت زمان بدتر میشود برای درمان این مشکل میتوانید در مرکز ایران فصد، از خدمات کاهش غلظت خون استفاده کنید. علائم بالا بودن فریتین خون به شرح زیر میباشد:
- ضعف یا خستگی
- درد مفاصل، معمولاً در زانو یا دست
- از دست دادن علاقه به رابطه جنسی یا اختلال نعوظ (بررسی ارتباط بین غلظت خون و اختلال نعوظ)
- درد شکم
- تغییر در رنگ پوست، که ممکن است خاکستری، فلزی یا برنزی به نظر برسد
- تپش قلب و احساس درد در قفسه سینه
علاوه بر این موارد، اگر نتایج سایر آزمایشات خون نشان دهد که سطح هماتوکریت یا هموگلوبین شما پایین است، این مسئله رابطه فریتین و هموگلوبین را نشان میدهد و ممکن است همچنان به انجام آزمایش فریتین نیاز داشته باشید.
شرایط انجام آزمایش فریتین
کدام آزمایش خون نیاز به ناشتا بودن دارد؟ برای انجام آزمایش فریتین، بر خلاف سایر آزمایشات خون، نیاز به ناشتا بودن نیست و این آزمایش را با مراجعه به مرکز ایران فصد میتوانید به راحتی انجام دهید، اما در این باره بهتر است در نهایت نظر پزشک خود را بپرسید، چرا که برخی پزشکان با توجه به شرایط شما، تشخیص میدهند که آزمایش فریتین را به صورت ناشتا انجام دهید. اگر قصد انجام آزمایش فریتین را دارید، از یک روز قبل از مصرف هرگونه داروی مکمل دارای آهن، پرهیز کنید. حد نرمال فریتین در آزمایش خون، بسته به سن و جنسیت هر فرد متفاوت است و با واحد نانو گرم بر میلی لیتر محاسبه میشود، اما به طور کلی در این باره مقادیری وجود دارد که به آنها اشاره خواهیم داشت:
- مردان بالغ: 24 تا 336 ng/mL
- زنان بالغ: 24 تا 307 ng/mL
- نوزادان: 25 تا 200 ng/mL
- کودکان زیر یک ماه: 200 تا 600 ng/mL
- کودکان بین 2 الی 5 ماه: 50 تا 200 ng/mL
- کودکان بین 6 ماه تا 15 سال: 7 تا 140 ng/mL
آیا فقر آهن باعث سرطان خون می شود؟
آیا کمبود فریتین و آهن موجود در خون، سبب سرطان میشود؟ این سوالیست که پس از خواندن این مقاله تا به اینجا ممکن است در ذهن شما ایجاد شده باشد که رابطه فریتین و سرطان چیست. به طور کلی، سرطان به معنای رشد و تکثیر بیش از حد و خارج از قاعدهی سلولها میباشد. سرطان خون یکی از سرطانهاییست که معمولا با کم خونی ارتباط دارد. این نوع از سرطان در مغز استخوان شکل گرفته و موجب تولید بیش از اندازه گلبولهای سفید یا قرمز خون میشود. این تولید بی رویه گلبولها میتواند سبب از دست دادن توانایی فرد و یا بروز خونریزیهای شدید و عفونت در بدن شود و در نهایت این خونریزیها منجر به فقر آهن در بدن فرد بیمار میشود.
تحقیقات نشان دادهاند که در افرادی که به کمبود آهن و فریتین مبتلا هستند، ریسک ابتلا به سرطان خون افزایش مییابد. این مشکل ممکن است به علت تغییرات سیستم ایمنی بیمار در اثر کم خونی نیز اتفاق افتد.
راههای جبران کمبود فریتین در بدن
جبران کمبود فریتین در بدن با استفاده از تغذیه درست امکان پذیر است و با استفاده از برخی مواد غذایی میتوان تا حد زیادی این کمبود در بدن را جبران کرد. مواد غذایی که به ما در جهت جبران این کمبود کمک میکنند به شرح زیر میباشند:
جبران کمبود فریتین در بدن با استفاده از تغذیه درست امکان پذیر است و با استفاده از برخی مواد غذایی میتوان تا حد زیادی این کمبود در بدن را جبران کرد. مواد غذایی که به ما در جهت جبران این کمبود کمک میکنند به شرح زیر میباشند:
1) آهن هم
این نوع آهن معمولا در مواد غذایی مانند محصولات حیوانی دارای هموگلوبین یافت میشود و مهمترین مشخصهی آنها این است که به بهترین و سریعترین شکل ممکن به بدن جذب میشوند. این مواد عبارتند از :
- مرغ
- ماهی و صدف
- جگر
- گوشت گاو
- کنسرو تن ماهی
2) آهن غیر هم
این نوع آهن در مواد غذایی و در غذاهای گیاهی یافت میشوند. این مواد، در غذاهای گیاهی راندمان جذب کمتری دارند اما برای افرادی که گیاهخوار هستند، بسیار مهم و حائز اهمیت است. برخی مواد غذایی حاوی اهن غیر اهم عبارتند از:
- عدس
- نخود
- انواع حبوبات
- سبزیجات با برگ تیره (اسفناج و کلم)
- دانه کدو تنبل
- دانه کنجد
- بادام
- سایر آجیلها و مغزها (شاهدانه، بادام زمینی و گردو)
- غلات
- میوههای خشک (آلو،کشمش)
- شیره چغندر (شیره سیاه)
درمان کمبود فریتین خون
همانطور که اشاره شد، فریتین خون به عبارتی نشانه آهن بدن است و در صورتی که میزان ذخایر آهن در بدن شما کم باشد، این آزمایش کمبود فریتین را نشان خواهد داد. در مراحل اولیه درمان، ابتدا باید به دنبال تشخیص علت کمبود فریتین و آهن در بدن بود. در بانوان به علت عادت ماهیانه هر ماهه، این کمبود خون تا حدودی میتواند طبیعی باشد، اما دربارهی آقایان این مسئله کمی متفاوت است و دلیلی برای کمبود آهن ندارند بنابراین بهتر است بررسی دربارهی علت در اسرع وقت صورت گیرد. این کمبود آهن ممکن است به علت خونریزیهای گوارشی، ادراری و ریوی باشد و بهتر است از این موارد مورد بررسی قرار بگیرد.
به جز این موارد، رژیم غذایی افراد نیز باید مورد بررسی قرار بگیرد و اطمینان حاصل شود که استفاده از مواد غذایی حاوی آهن، گیاهی و پروتئینی در برنامه غذایی وی وجود دارد. در نهایت و پس از بررسی علل کمبود فریتین خون، پزشک شما نسبت به درمان شما اقدامات لازم را به عمل میآورد.
درمان فریتین بالای خون
برای درمان فریتین بالا در خون نیز باید ابتدا علائم و علل افزایش فریتین را شناسایی کرده و سپس نسبت به درمان آن اقدام کنید. برای مثال در افرادی که به علت مصرف بیش از حد مکملهای دارویی دچار افزایش فریتین در بدن شدهاند، بهتر است استفاده از داروهای مکمل را متوقف کند. افرادی هم که به علت بیماریهای مختلف مانند بیماریهای روماتیسمی، التهابی و یا انواع سرطانها به فریتین بالای خون مبتلا شدهاند، با برطرف کردن عامل بیماری، فریتین خونشان نیز به حالت عادی باز میگردد.
سخن پایانی
آیا کمبود فریتین خطرناک است؟ فریتین، پروتئینی است که آهن را در خون شما ذخیره میکند و در صورتی که مقدار فریتین به علتهای مختلف در بدن شما کم شود، ممکن است عواقبی را برای بدن شما در پی داشته باشد و بیماری فقر آهن و یا زیاد شدن آهن در بدن شما، از جملهی این عواقب میباشند. در صورتی که علائم نامبرده در این مقاله را دارید و یا در اطرافیان خود مشاهده کردید، به اولین مرکز درمانی مراجعه کرده و با تشخیص پزشک متخصص، اقدام به انجام آزمایش فریتین کنید.
