وقتی تعداد گلبول های قرمز خونی نسبت به حجم خون افزایش پیدا کند، فرد دچار بیماری غلظت خون شده است. غلظت خون عوارض جانبی زیادی را برای افراد به همراه دارد. اهمیت این موضوع زمانی بیشتر می شود که فرد در دوران بارداری یا شیردهی باشد. هرگونه تغییر در غلظت خون در بارداری می تواند تاثیرات زیادی بر سلامت مادر و جنین بگذارد. چه افرادی که قصد دارند باردار شوند و چه مادرانی که دوران بارداری و شیردهی را می گذرانند باید نسبت به تغییرات سطح خون حساس باشند. در این مقاله به بررسی غلظت خون قبل از بارداری و حین بارداری می پردازیم. با ما همراه باشید.
غلظت خون بالا در بارداری
از مشکلات جدی در هنگام بارداری افزایش غلظت خون است. خون مادر عنصری حیاتی برای سلامت و تغذیه جنین می باشد. هر اندازه خون مادر سالم تر باشد تغذیه جنین بهتر انجام می شود. تغییرات خون مادر تاثیر مستقیم بر سلامت جنین دارد. غلظت خون در بارداری دفع مواد زائد از بدن جنین را با مشکلات زیادی روبرو می کند. دلایل زیادی وجود دارد که باعث می شود مادر به غلظت خون دچار شود. یکی از بارزترین دلایل تغذیه ناسالم می باشد. خوردن مواد غذایی کارخانه ای، روغن های جامد و مایع و استفاده بیش از اندازه از نمک های ناسالم دلایل شایع غلظت خون مادران می باشد.
غلظت خون پایین در بارداری
در کنار عوارضی که غلظت خون بالا به همراه دارد کم خونی و غلظت خون پایین نیز اثرات نامطلوبی بر مادر و جنین می گذارد. نسبت غلظت خون پایین در مادران باردار شایع تر از غلظت خون بالا در افراد باردار می باشد. برای هر دو این موارد تغذیه سالم، تحرک و فعالیت می تواند مفید باشد. تحقیقات نشان می دهد به طور کلی کاهش فیزیولوژی غلظت خون در دوران بارداری از سه ماهه اول بارداری تا سه ماهه دوم بارداری حدود 5 گرم در لیتر خواهد بود.
رنج نرمال غلظت خون در ماه های بارداری
میزان نرمال غلظت خون قبل از بارداری و حین ماه های بارداری به شرح زیر است:
|
وضعیت |
محدوده هموگلوبین (g/dL) | محدوده هموگلوبین (g/L) |
|
قبل از بارداری و خانمهای بالغ |
12 تا 15.8 |
120 تا 158 |
| سهماهه اول بارداری | 11.6 تا 13.9 |
116 تا 139 |
|
سهماهه دوم بارداری |
9.9 تا 14.8 |
99 تا 148 |
| سهماهه سوم بارداری | 9.5 تا 15 |
95 تا 150 |
علائم غلظت خون بالا در زمان بارداری
نشانه های غلظت خون در افراد متفاوت است. از آنجایی که علائم غلظت خون و حاملگی با هم ادغام می شوند تشخیص بیماری کار بسیار دشواری خواهد بود. تنها راه قابل اطمینان برای تشخیص غلظت خون انجام آزمایش خون می باشد. با این حال برخی از علائم رایجی که وجود دارد شامل موارد زیر می شود:
- بی حالی شدید فرد باردار
- احساس سردرد و سرگیجه
- احساس حالت تهوع خاص به غیر از حالت تهوع به علت بارداری
- حساس شدن به صداهای اطراف و ایجاد تنش های عصبی هنگام شنیدن صداهای مختلف
- پر اشتهایی یا کم اشتهایی فرد باردار
- احساس سستی و درد در دست و پای مادر
- احساس سنگینی زیاد در پاها
- تپش قلب و احساس خفگی در هنگام خواب به طوری که فرد باردار همیشه از کمبود هوای تازه در اتاق خواب شاکی است.
- زردی چشم و یا پوست
- خارش
علائم غلظت خون پایین در زمان بارداری
در بسیاری از مواقع ممکن است غلظت خون در دوران شیردهی و بارداری پایین بیاید. پایین بودن میزان خون با علائم زیر همراه است:
- خستگی زیاد
- احساس ضعف
- احساس سرگیجه و سبکی سر
- سردرد
- رنگ پریدگی یا رنگ پوست مایل به زرد
- تمایل به خوردن یخ
- بروز تنگی نفس
- و…
همانطور که مشاهده می کنید علائم غلظت خون چه کم باشد و چه زیاد مشابه یکدیگر است. از این رو به هیچ وجه نمی توان از روی علائم تشخیص داد که فرد دچار غلظت خون بالا است یا پایین!! تنها راه تشخیص، انجام آزمایش خون می باشد.
آیا غلظت خون در دوران بارداری به نوزاد آسیب می رساند؟
غلظت خون در حین بارداری یک مسئله بسیار جدی است که اگر رسیدگی نشود می تواند خطرات زیادی را برای مادر و جنین به دنبال داشته باشد. غلظت خون بالا در مادر می تواند به فرزند نیز منتقل شود و سبب آسیب های جسمی در قلب فرزند شود. همچنین افزایش غلظت خون در زمان حاملگی می تواند به رشد جنین آسیب وارد کند. به دلیل شرایط ویژه ای که در بارداری وجود دارد درمان غلظت خون می تواند با مشکلات زیادی همراه باشد. مادران باردار نسبت به افراد عادی گزینه های کمتری برای کنترل غلظت خون دارند از این رو توصیه می شود غلظت خون قبل از بارداری چک و درمان شود.
غلظت خون در بارداری خطرناک است؟
افزایش غلظت خون در بارداری باعث بالا رفتن فشار خون می شود. افزایش فشار خون می تواند سلامت مادر و جنین را به خطر بیاندازد. همچنین پلی سیتمی یا همان غلظت خون احتمال تشکیل لخته در خون مادر را افزایش می دهد که این امر می تواند باعث سقط جنین شود. مادران باردار که علائم غلظت خون را دارند یا سابقه چنین بیماری را داشتند در دوران بارداری به صورت منظم چکاپ شوند.
عوارض غلظت خون در بارداری
غلظت خون قبل از بارداری عوارض زیادی را به دنبال دارد اما وقتی پای بارداری به میان می آید حساسیت ها چند برابری می شوند. تاکنون با تاثیرات و عوارض مختلف غلظت خون بالا بر روی جنین و مادر آشنا شدید در این قسمت سعی داریم به طور خلاصه عوارضی که ممکن است غلظت خون در دوران حاملگی ایجاد کند را بیان کنیم:
- تاخیر رشد جنین
- مرگ جنین
- مسمومیت حاملگی یا پره اکلامپسی
- زایمان زودرس
- کمبود وزن جنین در هنگام تولید
- افزایش عوارض بارداری
غلظت خون قبل از بارداری
میزان هموگلوبین اگر در خانمی بیشتر از 16 باشد این خانم دچار غلظت خون است. عواملی مانند استرس، اضطراب و تنش می توانند باعث ایجاد غلظت خون کاذب شوند. خانم هایی که قبل از آزمایش خون دوره های اسهال و یا تعریق شدید را پشت سر گذاشتند ممکن است در آزمایش آن ها به طور کاذب غلظت خون دیده شود. بنابراین در شرایط کاملا نرمال و مناسب باید اقدام به گرفتن آزمایش خون کرد. خانم هایی که غلظت خون قبل از بارداری را تجربه کرده اند حتما پیش از بارداری نسبت به درمان و رفع این مشکل اقدام کنند. در صورت درمان نکردن غلظت خون قبل از بارداری خطر سقط جنین وجود دارد.
آیا غلظت خون مانع بارداری میشود؟
غلظت خون همواره با افزایش آهن در بدن همراه است. در حالی که وجود آهن برای بدن ضروری است اما وجود بیش از اندازه آن تاثیرات نامطلوبی بر بدن خواهد گذاشت. طبق تحقیقاتی که انجام شده است افزایش غلظت خون در مردان و به طبع افزایش بار اضافی آهن در بدن مردان احتمال ناباروری و اختلال عملکرد جنسی را افزایش می دهد. در خانم ها نیز غلظت خون بالا احتمال لخته شدن خون و سقط جنین را افزایش می دهد اما ارتباطی بین غلظت خون و نازایی در زنان دیده نمی شود. بنابراین می توان گفت در صورت درمان نشدن غلظت خون قبل از بارداری ممکن است آسیب هایی در حین بارداری گریبانگیر مادر و جنین شود. با این حال به طور قطع نمی توان ارتباطی مستقیمی بین غلظت خون و ناباروری پیدا کرد.
عوارض غلظت خون قبل از بارداری
عوارض غلظت خون قبل از بارداری شامل موارد زیر می شود:
- حمله قلبی
- سکته مغزی
- آمبولی ریه
- زخم معده
- افزایش فشار خون
- بزرگ شدن کبد و طحال
- خونریزی بینی
- دردهای استخوانی که به نقرس و سنگ کیه تبدیل می شوند
بهترین روش درمان غلظت خون قبل از بارداری
بهترین روش درمان غلظت خون قبل از بارداری و البته رایج ترین آن فصد خون است. فصد خون و اهدای خون می تواند از شدت غلظت خون بکاهد. مرکز ایران فصد آماده ارائه خدمات درمان غلظت خون می باشد. در کنار انجام فصد خون سعی کنید رژیم غذایی سالمی را در پیش بگیرید و از مصرف مواد غذایی چرب و شور بپرهیزید. حتما ورزش را جزو برنامه روزانه خود قرار دهید و از مصرف دخانیات پرهیز کنید. بسته به تشخیص پزشک و شدت بیماری شما، تعداد دفعاتی که باید فصد خون انجام دهید تجویز می شود. در مواردی نیاز به مصرف دارو وجود دارد. افراد مبتلا به غلظت خون نوشیدن روزانه آب و مایعات فراوان را فراموش نکنند.
چه نوع غلظت خونی برای زنان باردار خطرناک است؟
از آنجایی بدن مادر به طور طبیعی در حال تلاش برای تغذیه جنین است احتمال افزایش سطح هموگلوبین و یا کاهش آن وجود دارد. از این رو این نوع افزایش و کاهش در بارداری در بسیاری از مادران باردار اتفاق می افتد. اندازه گیری میزان غلظت خون در زمان بارداری رایج است. سطح طبیعی هموگلوبین در خانم هایی در سن باروری هستند بین 12 تا 16 گرم در دسی لیتر است. غلظت خون بالا می تواند سلامت نوزاد و مادر را به خط بیاندازد. تشخیص این امر که کدام نوع غلظت خون برای زنان باردار خطرات است دست پزشک متخصص می باشد. با این حال ما دو مورد از بیماری غلظت خون که به صورت ارثی انتقال پیدا می کند را معرفی می کنیم.
- غلظت خون اولیه خانوادگی و مادرزادی (PFCP)
- پلی سیتمی چوواش (Chuvash polycythemia)
عوارض غلظت خون بالا در بارداری
عوارضی که به دلیل غلظت خون بالا ممکن است برای مادران باردار اتفاق بیفتد شامل موارد زیر است:
- افزایش احتمال بروز SGA جنینی که به معنای کوچک بودن جثه جنین نسبت به سن بارداری است.
- بالا رفتن احتمال زایمان نوزاد با وزن پایین
- احتمال افزایش فشارخون در بارداری
- افزایش غلظت خون در مادر باعث می شود تا جریان خون به خوبی از طریق جفت به جنین نرسد در نتیجه سلامت جنین به خطر بیفتد.
علت غلظت خون در زمان بارداری چیست؟
بدن برای تولید گلبول های قرمز و هموگلوبین به منابع ثابتی از آهن و ویتامین ها نیاز دارد. در صورتی که این منابع تامین نشوند بدن نمی تواند سلول های خونی کافی را تولید کند در نتیجه میزان اکسیژن رسانی به اندام های بدن کاهش پیدا می کند. غلظت خون مادران در دوران بارداری از اهمیت بالایی برخوردار است. متاسفانه کم خونی در دوران بارداری بسیار شایع است زیرا در این بازه زمانی میزان آهن و سایر ویتامین ها کاهش پیدا می کند. در کنار کاهش غلظت خون افرادی نیز وجود دارند که از غلظت خون بالا رنج می برند. علت غلظت خون بالا در زمان حاملگی می تواند به دلایل زیر باشد:
- مصرف کنترل نشده مکمل آهن
- عارضه اریتروسیتوزیس
- کم آبی بدن
غلظت خون چه تاثیری در میزان و کیفیت شیر مادر دارد؟
شیر مادر بهترین تغذیه برای نوزادان است. اصلی ترین منبع تغذیه پس از زایمان تا 6 ماهگی شیر مادر است. اینکه غلظت خون چه تاثیراتی را می تواند بر روی میزان و کیفیت شیر مادر داشته باشد فعلا ناشناس است. آنچه که برای ما مسلم است وجود غلظت خون در دوران شیردهی می تواند برای مادر دردسرساز باشد. از آنجایی که شیر مادر متاثر از تغذیه مادر است، مادران شیرده حتما باید نسبت به تغذیه خود توجه ویژه داشته باشند. تغذیه ناسالم می تواند در مادر باعث ایجاد غلظت خون و کاهش کیفیت شیر مادر شود. کیفیت نامطلوب شیر مادر سلامت نوزاد را تحدید می کند.
افرادی که دچار غلظت خون در بارداری هستند حتما با مشورت پزشک سعی در مدیریت و درمان بیماری خود داشته باشند زیرا بسیاری از داروها مستقیما از طریق شیر مادر می تواند روی نوزاد اثر بگذارد.
تاثیر مشروبات الکلی بر غلظت خون
به نظر شما مصرف مشروبات الکلی باعث افزایش غلظت خون می شود یا کاهش آن؟ تحقیقات زیادی بر روی تأثیر مشروبات الکلی بر غلظت خون انجام شده است. طبق بررسی هایی که انجام شده است مصرف الکل اثرات پیچیده و متفاوتی بر روی پلاکت های خون می ذارد. پلاکت ها سلول های خونی کوچکی هستند که سبب انعقاد خون و لخته شدن خون می شوند. مصرف الکل درمقادیر بسیار کم می تواند فعال شدن و تجمع پلاکت های خونی را کاهش دهد. در واقع مشروبات الکلی تاثیری مشابه داروهای ضد انعقاد دارند اما باید توجه داشته باشید که مصرف الکل نباید بیش از اندازه شود. همچنین مصرف مشروبات الکلی به هیچ عنوان نباید به جای داروهای ضد انعقاد باشد. در بسیاری از مواقع الکل می تواند با داروهای دیگر تداخل داشته باشد و تاثیرات نامطلوبی بر سایر اندام ها و ارگان های بدن بگذارد.
رقیق کردن خون در زمان بارداری
در بسیاری از مواقع غلظت خون پس از زایمان به دلیل خونی که مادر از دست می دهد بر طرف می شود اما در مواقعی غلظت خون در دوران شیردهی نیز وجود دارد. از انجایی که در دوران شیردهی نمی توان از برخی مواد غذایی استفاده کرد بهتر است غلظت خون خود را در دوران بارداری و حتی قبل از بارداری درمان کنید. برخی از موادی که به رقیق شدن خون کمک می کنند شامل مواد زیر می شود:
- زنجبیل
- زردچوبه
- فلفل هندی
- دانه روغن آفتابگردان
- کره بادام زمینی
- غلات
- سیر
- عصاره دانه انگور
- دارچین
- آلوئه ورا
- آناناس
فراموش نکنید که مصرف مواد غذایی رقیق کننده خون به هیچ عنوان جایگزین روش های درمانی دارویی و فصدخون نمی باشد.
آسپرین، غلظت خون و حاملگی
بسیاری از افراد تصور می کنند که آسپرین بهترین درمان برای غلظت خون می باشد؛ اما استفاده از آسپرین تنها در موارد خاص و تحت نظر پزشک تجویز می شود. مصرف طولانی مدت آسپرین می تواند باعث افزایش خطر خونریزی های گوارشی و بروز عوارض جانبی متعددی شود. در بیشتر مواقع آسپرین در غلظت خون بالا آن هم در نوع خاصی از غلظت خون به نام پلی سیتمی ورا جهت جلوگیری از لخته شدن خون تجویز می شود. اگر در دوران قبل از بارداری از آسپرین استفاده می کردید می توانید تحت نظر پزشک معالج خود دوزهای پایینی از آسپرین را در دوران بارداری نیز مصرف کنید.
آیا در دوران بارداری نیاز به مصرف دارو است؟
غلظت خون تاثیر زیادی بر سلامت مادر و جنین دارد. چه غلظت خون بالا باشد و چه غلظت خون پایین باشد باید به فکر درمان باشیم. بسته به نوع غلظت خون و همچنین شدت آن روش های مختلفی برای درمان وجود دارد. تشخیص بهترین شیوه درمانی به دست پزشک متخصص می باشد. در مواقعی برای حفظ سلامت مادر و جنین لازم است از داروهای مناسب برای درمان استفاده کرد. در کنار مصرف دارو اصلاح سبک زندگی و رژیم غذایی می تواند نتیجه را بهبود ببخشد و سلامت مادر و جنین را تضمین کند.
سخن پایانی
غلظت خون در دوران بارداری و شیردهی از اهمیت بالایی برخوردار است زیرا این بیماری تاثیر زیادی بر سلامت مادر و جنین می گذارد. روش های زیادی برای کنترل غلظت خون وجود دارد از جمله فصد خون و مصرف داروهای درمانی در کنار این دو اصلاح سبک زندگی و داشتن رژیم غذایی سالم بسیار توصیه می شود. از آنجایی که حساسیت ها در دوران بارداری بیشتر می شود سعی کنید غلظت خون را قبل از بارداری درمان کنید. در صورتی که قصد دارید از فصد خون برای درمان استفاده کنید این کار را در مراکز معتبر و دارای مجوز های لازم بهداشتی انجام دهید تا سلامت شما حفظ گردد.
