بسیاری از خانمها زمانی که دچار تاخیر در قاعدگی میشوند یا به دوران یائسگی نزدیک میشوند، نگرانی خاصی را تجربه میکنند. یک باور عمومی وجود دارد که اگر خونریزی ماهانه اتفاق نیفتد، خون در بدن باقی مانده و باعث غلظت خون یا سنگینی بدن میشود. اما علم پزشکی در این باره چه میگوید؟ آیا واقعاً چرخه قاعدگی بر میزان رقیق یا غلیظ بودن خون تاثیر دارد؟
برای پاسخ به این سوال و درک دقیق ارتباط غلظت خون و پریودی، ما به بررسی دقیق یک مطالعه علمی معتبر میپردازیم. این مطالعه تغییرات ویسکوزیته (غلظت و چسبندگی) خون را در زنان سالم در طول چرخه قاعدگی و دوران پس از یائسگی مقایسه کرده است. نتایج این تحقیق حقایق جالبی را درباره فیزیولوژی بدن زنان آشکار میکند.
نکات کلیدی مقاله
- مطالعات علمی نشان میدهند که در زنان با چرخه قاعدگی منظم، غلظت خون (ویسکوزیته) به طور طبیعی در زمان شروع خونریزی به پایینترین حد خود میرسد و سپس دوباره افزایش مییابد.
- شما باید بدانید که پریود نشدن در زنانی مانند زنان یائسه، سبب میشود بدن فرصت کاهش ماهانه غلظت خون را از دست بدهد و ویسکوزیته خون در یک سطح ثابت و بالاتر باقی بماند.
- پایین بودن غلظت خون در دوران قاعدگی (روزهای اول سیکل) و بالاترین میزان آن در اواسط دوره، ممکن است در زمانبندی اقدامات پزشکی مانند جراحی برای کاهش ریسک لختههای خونی اهمیت داشته باشد.
غلظت خون چیست و چرا اهمیت دارد؟
پیش از بررسی نتایج، باید بدانیم وقتی از ویسکوزیته خون صحبت میکنیم، منظورمان مقاومت خون در برابر جریان یافتن است. هرچه خون غلیظتر باشد، حرکت آن در رگها کندتر شده و قلب باید فشار بیشتری برای پمپاژ آن وارد کند. این موضوع میتواند توضیح دهد چرا غلظت خون و سکته قلبی با هم ارتباط پیدا میکنند وهمچنین احتمال ایجاد لختههای خونی (ترومبوز) را محسوب میکند.
-
تغییرات خون در زنانی که پریود میشوند
در پژوهشی که بر روی زنان سالم در سنین باروری (۱۷ تا ۵۱ سال) انجام شد، محققان غلظت خون را در چهار مرحله مختلف از یک سیکل قاعدگی اندازهگیری کردند. نتایج نشان داد که بدن زنان در طول ماه نوسانات قابل توجهی را در غلظت خون تجربه میکند.
نکته بسیار مهم این است که پایینترین میزان غلظت خون درست در شروع خونریزی قاعدگی (روز اول سیکل) مشاهده شده است. به عبارت سادهتر، زمانی که پریودی اتفاق میافتد، خون در رقیقترین حالت خود قرار دارد. پس از پایان خونریزی، غلظت خون شروع به افزایش میکند و در حدود روز هفتم سیکل به اوج خود میرسد. این نوسان تنها مربوط به سلولهای خونی نیست، بلکه بخش مایع خون (پلاسما) نیز همین الگو را دنبال میکند. ویسکوزیته پلاسما نیز در شروع خونریزی در کمترین حد است و سپس افزایش مییابد تا در روز بیست و یکم سیکل به حداکثر مقدار خود برسد.
-
وضعیت خون در زنانی که پریود نمیشوند (یائسگی)
برای درک عمیقتر ارتباط غلظت خون و پریودی، محققان گروهی از زنان یائسه (۵۵ تا ۶۴ سال) را نیز مورد بررسی قرار دادند. از آنجایی که این زنان دیگر چرخه قاعدگی ندارند، خبری از نوسانات هورمونی ماهانه و خونریزی نیست. نتایج آزمایشها نشان داد که در زنان یائسه، هیچ تغییری در غلظت خون در طول زمان مشاهده نمیشود. یعنی برخلاف زنان جوانی که هر ماه یک دوره رقیق شدن خون را همزمان با قاعدگی تجربه میکنند، در زنانی که پریود نمیشوند، غلظت خون در یک سطح ثابت باقی میماند و آن کاهش دورهای ویسکوزیته رخ نمیدهد.
چرا غلظت خون در طول ماه تغییر میکند؟
شاید بپرسید چه عواملی باعث این بالا و پایین شدن غلظت خون در دوران قاعدگی میشود؟ یافتههای علمی نشان میدهد که چندین عامل در این فرآیند دخیل هستند:
۱. تغییرات چربی خون: در این مطالعه مشخص شد که میزان تریگلیسیرید خون الگویی مشابه با غلظت خون دارد. یعنی در شروع خونریزی کمترین مقدار را دارد و در روز هفتم افزایش مییابد. به نظر میرسد تغییرات چربی خون در افزایش غلظت خون نقش دارد.
۲. تغییرات گلبولهای قرمز: فاکتورهای پلاسما (مایع خون) به تنهایی تمام تغییرات را توضیح نمیدهند. بلکه تغییراتی در ویژگیهای خود گلبولهای قرمز، مانند تمایل آنها به چسبیدن به یکدیگر (تجمعپذیری) و قابلیت تغییر شکل آنها نیز در روزهای مختلف سیکل قاعدگی رخ میدهد که بر روانی حرکت خون تاثیر میگذارد.
۳. فیبرینوژن: این پروتئین که در انعقاد خون نقش دارد، الگوی متفاوتی داشت و میزان آن در شروع خونریزی و روز ۲۱ بالا بود، اما در روز هفتم کاهش یافت. بنابراین فیبرینوژن عامل اصلی افزایش غلظت خون در نیمه اول سیکل نیست.
آیا این تغییرات خطرناک است؟
یکی از یافتههای کلیدی این پژوهش، جنبه بالینی آن است. افزایش غلظت خون به طور تئوری میتواند خطر ترومبوآمبولی (ایجاد لخته خون) را بالا ببرد. بر اساس نتایج پژوهش، ویسکوزیته بالاتر خون در روزهای ۵ تا ۱۵ میتواند احتمال لختهسازی را افزایش دهد و این همان ارتباط بین غلظت خون و لخته شدن خون است که در مطالعات مختلف نیز تأیید شده است.
این موضوع میتواند برای زمانبندی اعمال جراحی اهمیت داشته باشد. به طور تئوری، انجام جراحی در روزهایی که خون غلیظتر است (روزهای ۵ تا ۱۵) ممکن است ریسک ایجاد لخته را کمی افزایش دهد، در حالی که در روزهای خونریزی قاعدگی، خون از نظر ویسکوزیته در وضعیت رقیقتری قرار دارد. البته قدیمیها هم مشاهداتی مبنی بر افزایش تمایل به خونریزی در دوران قاعدگی داشتهاند که با یافتههای علمی جدید مبنی بر پایین بودن ویسکوزیته در این دوران مطابقت دارد.
نتیجهگیری
با توجه به این مطالعه علمی دقیق، میتوانیم به سوال اصلی پاسخ دهیم:
بله، تحقیقات علمی ارتباط غلظت خون و پریودی را تایید میکنند. فرآیند طبیعی قاعدگی باعث میشود بدن هر ماه در زمان خونریزی، کاهشی را در غلظت خون و چربیهای خون (تریگلیسیرید) تجربه کند.
بنابرین، چرخه قاعدگی نقش قابل توجهی در نوسان طبیعی غلظت خون دارد و در زمانهایی که پریودی اتفاق نمیافتد، مانند دوران یائسگی، دوران بارداری یا ماههای ابتدایی پس از زایمان، این نوسان طبیعی از بین میرود و احتمال ثابت ماندن غلظت خون در سطوح بالاتر وجود دارد. البته این به معنای «کثیف شدن خون» نیست، اما نشان میدهد که تنظیم طبیعی ویسکوزیته خون ممکن است دستخوش تغییر شود.
در چنین شرایطی، اگر فرد دچار افزایش ویسکوزیته باشد، انتخاب روش مناسب برای درمان غلظت خون تنها با نظر پزشک متخصص میتوان از روشهایی مانند فلبوتومی یا «فصد خون مدرن» برای کاهش غلظت خون کمک گرفت. این کار باید حتماً در یک مرکز معتبر، تمیز و تحت نظر تیم پزشکی مجرب انجام شود، زیرا در دوران بارداری و پس از زایمان، هرگونه اقدام درمانی باید کاملاً کنترلشده و براساس تشخیص قطعی متخصص انجام گیرد. در این میان، از میان مراکزی که خدمات تخصصی در این حوزه ارائه میدهند، مرکز ایرانفصد و مرکز فلبوتومی ریکاوری از جمله مجموعههایی هستند که بسیاری از مراجعین از خدمات آنها رضایت داشتهاند. این مراکز علاوه بر استانداردهای بهداشتی بالا، از حضور پزشکان برجسته برخوردارند، از جمله:
- پروفسور سید موید علویان فوق تخصص کبد و گوارش
- دکتر آزیتا آذرکیوان فوق تخصص هماتولوژی و انکولوژی
- دکتر بیتا ربانی فوق تخصص غدد
- دکتر سمیه نیکوفرد پزشک عمومی
به همین دلیل، اگر فردی در دوران یائسگی یا پس از بارداری و زایمان دچار افزایش غلظت خون شده باشد، مشاوره با اینگونه مراکز میتواند مسیر درمانی ایمنی را برای او فراهم کند.
منبع:
