در بدن مواد معدنی زیادی وجود دارند که کاهش یا افزایش هر کدام اختلالی در روند طبیعی بدن ایجاد میکنند، یکی از این مادهها اسید فولیک است که کمبود آن باعث ایجاد کم خونی در بدن میشود. این مورد تاثیرات زیادی را در بدن به همراه دارد و در برخی موارد زندگی روزمره افراد را نیز دچار مشکل میکند.
چرا کمبود اسیدفولیک باعث کمخونی میشود؟
طبق گفته clevelandclinic فولات محرک تولید گلبولهای قرمز خون است. بدون آن، مغز استخوان گلبولهای قرمز غیرطبیعی تولید میکند. این سلولها یا در مغز استخوان جمع میشوند و یا بلافاصله پس از ورود به جریان خون از بین میروند. در نهایت تعداد گلبولهای قرمز خون آنقدر کاهش مییابد که فرد دچار کمخونی میشود. کمبود شدید فولات ممکن است بر گلبولهای سفید و پلاکتهای خون نیز تاثیر بگذارد.
علائم کم خونی ناشی از کمبود اسید فولیک
علائم کم خونی ناشی از کمبود اسید فولیک به صورت زیر هستند.
- احساس خستگی و ضعف شدید
- سبکی سر یا احساس نزدیک بودن به غش (از حال رفتن)
- رنگپریدگی پوست (پوست روشنتر از حد معمول)
- ضربان قلب بسیار سریع
- تنگی نفس

چرا دچار کم خونی ناشی از کمبود اسید فولیک میشویم؟
در برخی موارد، کمخونی ناشی از کمبود فولات به این دلیل ایجاد میشود که بدن قادر به جذب فولات نیست. علاوه بر این اگر مواد غذایی مصرفی شما حاوی مقادیر کافی ویتامین B9 یا اسید فولیک نباشد، ممکن است به این عارضه دچار شوید. عواملی که باعث بروز این مشکل میشوند عبارتند از:
- اختلال مصرف الکل
- برخی بیماریهای پوستی
- درمان دیالیز برای نارسایی کلیه
- اختلالات گوارشی
- کمخونی همولیتیک
- سوءجذب ارثی فولات (یک اختلال ژنتیکی که بر توانایی بدن در جذب فولات تاثیر میگذارد)
- داروهای مورد استفاده برای درمان تشنج، عفونتها یا اختلالات سیستم ایمنی
- بارداری
تشخیص کم خونی ناشی از کمبود اسید فولیک
از طریق راههای زیر میتوان کم خونی ناشی از کمبود اسید فولیک را تشخیص داد.
- متخصص مراقبتهای بهداشتی درباره علائم و سابقه پزشکی شما سؤالاتی میپرسد و معاینه فیزیکی انجام میدهد.
- تجویز آزمایشهای خون، برای مثال، ممکن است آزمایش شمارش کامل سلولهای خون (CBC) را برای اندازهگیری تعداد گلبولهای قرمز، گلبولهای سفید و پلاکتها انجام دهد. این آزمایش میزان هموگلوبین موجود در سلولها را نیز بررسی میکند.
- آزمایش خون برای بررسی سطح فولات و هموسیستئین
- آزمایش اسمیر خون محیطی که اندازه و شکل سلولهای خونی را نشان میدهد.
- شمارش رتیکولوسیت برای اندازهگیری تعداد گلبولهای قرمز نابالغ در خون
- همچنین ممکن است سطح ویتامین B12 شما بررسی شود، زیرا ممکن است همزمان دچار کمبود ویتامین B9 و B12 باشید.

درمان کمخونی ناشی از کاهش میزان اسید فولیک
همانطور که درمان کم خونی ناشی از کمبود ویتامین با درمان کم خونی به دلیل کاهش اسید فولیک متفاوت است، افرادی که به کمبود اسید فولیک دچار هستند نیز نمیتوان از یک درمان واحد استفاده کنند.
مکمل درمانی
در برخی موارد پزشک قرص اسید فولیک را تجویز میکند، دوز این دارو برای بزرگسالان ۵ میلیگرم است، در موارد خاص یا پیشگیری، دوزهای کمتر نیز ممکن است توصیه شود. مصرف مکمل تا زمانی که آزمایش خون (CBC) بازگشت تعداد گلبولهای قرمز به محدوده نرمال را تایید کند، ادامه مییابد.
مدیریت تغذیهای
تغییر در رژیم غذایی برای حفظ سطح فولات ضروری است. منابع معتبر پزشکی توصیه میکنند که بیماران از غذاهای سرشار از فولات طبیعی استفاده کنند:
- سبزیجات برگسبز: اسفناج، کلم پیچ و کاهو
- حبوبات و دانهها: عدس، لوبیا چیتی، نخود و لوبیا چشمبلبلی
- مرکبات و میوهها: پرتقال، گریپفروت و توتفرنگی
- غذاهای غنیشده: بسیاری از نانها، پاستاها و غلات صبحانه در کشورهای پیشرفته با اسید فولیک غنی میشوند که طبق گزارش NIH، منبع مهمی برای دریافت این ویتامین محسوب میشوند.
تزریق سرم آهن
درمان کمخونی فقر آهن با مکملهای خوراکی آغاز میشود. با این حال، در شرایطی که بدن بیمار قادر به جذب آهن از مسیر گوارش نیست یا نیاز به افزایش سریع سطح آهن وجود دارد، متخصصان از تزریق سرم آهن استفاده میکنند. مزایای این روش به صورت زیر است:
- سرعت جذب بالا: انتقال مستقیم به خون باعث میشود هموگلوبین در زمان بسیار کوتاهتری افزایش یابد.
- حذف عوارض گوارشی: از آنجا که دارو وارد سیستم گوارش نمیشود، مشکلات شایع مانند تیره شدن مدفوع، درد معده یا یبوست ایجاد نمیگردد.
- تکمیل سریع ذخایر: بر خلاف قرص که باید ماهها مصرف شود، در بسیاری از پروتکلها با ۱ یا ۲ نوبت تزریق، ذخایر آهن بدن برای مدت طولانی تأمین میشود.

عوارض عدم درمان کمبود اسید فولیک
در صورت عدم درمان، این وضعیت میتواند منجر به مشکلات قلبی مانند آنژین، حمله قلبی و نارسایی قلبی شود.
آیا میتوان از کمخونی ناشی از کمبود فولات پیشگیری کرد؟
پاسخ به این سوال دشوار است، به ویژه اگر به عارضهای مبتلا باشید که بر نحوه جذب فولات در بدن تاثیر میگذارد. به طور کلی، انجام اقدامات زیر ممکن است خطر ابتلا را کاهش دهد:
- تغذیه مناسب: غذاهای سرشار از فولات را برای درمان سریع کم خونی شدید در رژیم غذایی خود بگنجانید، از جمله جگر گاو، سبزیجات برگسبز و حبوباتی مانند لوبیا چشمبلبلی و لوبیا قرمز.
- آگاهی از نیازهای بدن: نیاز بدن ما به فولات با افزایش سن تغییر میکند. همچنین زنانی که قصد بارداری دارند، باردار هستند یا به نوزاد خود شیر میدهند، باید میزان دریافت فولات خود را افزایش دهند. با این حال پیش از مصرف مکمل ویتامین B9 یا هر مکمل دیگری، حتما با یک متخصص یا ارائهدهنده خدمات درمانی مشورت کنید.
- کاهش مصرف الکل: مصرف زیاد الکل، جذب فولات توسط بدن را دشوار میسازد.
چه زمانی باید به پزشک یا متخصص مراقبتهای بهداشتی مراجعه کنم؟
در موارد زیر با پزشک یا متخصص مراقبتهای بهداشتی خود مشورت کنید:
- داشتن علائم کمخونی مانند خستگی، ضعف یا تنگی نفس
- ابتلا به بیماریهایی مانند بیماری سلیاک که بر نحوه جذب فولات توسط بدن تاثیر میگذارند
- ادامه یافتن علائم کمخونی، حتی با وجود مصرف مکملهای ویتامین B9 طبق دستور پزشک
سوالات متداول
علائم هشداردهنده کمبود اسید فولیک در بدن چیست؟
علائم این کمبود اغلب تدریجی ظاهر میشوند و شامل خستگی مفرط، ضعف عضلانی، رنگپریدگی پوست، تنگی نفس، تحریکپذیری، کاهش تمرکز و در موارد شدیدتر، زخمهای دهانی و تغییر رنگ مو یا ناخن هستند.
چه گروههایی بیشتر در معرض خطر کمبود فولات قرار دارند؟
زنان باردار (به دلیل نیاز جنین به فولات برای تکامل سیستم عصبی)، افراد مبتلا به اختلالات گوارشی (مانند سلیاک یا کرون)، مصرفکنندگان مزمن الکل، و کسانی که داروهای خاصی (مانند داروهای ضدتشنج یا متوترکسات) مصرف میکنند، از گروههای پرخطر محسوب میشوند.
طول دوره درمان با مکمل اسید فولیک چقدر است؟
مدت زمان درمان بستگی به میزان کمبود و علت آن دارد. پس از آغاز مکملدرمانی، پس از چند هفته آزمایش خون مجدد انجام میشود تا پاسخ بدن به درمان بررسی گردد. در مواردی که علت کمبود (مانند بیماریهای گوارشی) رفع نشود، ممکن است مصرف مکمل به صورت طولانی مدت و تحت نظر پزشک ادامه یابد.
منبع:

