غلظت خون یا پلیسیتمی (افزایش تعداد گلبولهای قرمز یا هموگلوبین) میتواند خطر تشکیل لخته خون را افزایش دهد و بهطور غیرمستقیم احتمال سکته قلبی یا مغزی را بالا ببرد. این وضعیت باعث افزایش ویسکوزیته (غلظت) خون شده و جریان خون را کند میکند، که ممکن است به ترومبوز (لخته شدن خون) منجر شود. فصد خون نیز روشی است که در آن مقدار مشخصی خون از بدن خارج میشود تا غلظت گلبولهای قرمز کاهش یابد. این روش معمولاً در بیماریهایی مثل پلیسیتمی ورا (Polycythemia Vera) یا هموکروماتوز (افزایش آهن خون) استفاده میشود. فصد خون در بیماران مبتلا به پلیسیتمی ورا میتواند خطر ترومبوز (لخته شدن خون) را کاهش دهد. از آنجا که لخته شدن خون یکی از عوامل خطر سکته قلبی است، فصد خون ممکن است بهطور غیرمستقیم به پیشگیری از سکته قلبی در این گروه کمک کند. در ادامه مقاله به بررسی ارتباط بین غلظت خون و سکته قلبی و روش درمانی آن یعنی فصد خون میپردازیم.
چرا غلظت خون بالا میرود؟
در بسیاری از موارد، علت مشخصی برای غلظت خون وجود دارد. یکی از دلایل شایع، قرار گرفتن در محیطهایی با اکسیژن پایین است. ساکنین مناطق مرتفع یا آلوده، که کیفیت هوای اطراف آنها پایین است، بیشتر در معرض کاهش سطح اکسیژن در خون قرار دارند. در پاسخ به این کمبود، بدن بهطور طبیعی اقدام به تولید گلبولهای قرمز بیشتر میکند. همین واکنش دفاعی، اگر بیرویه شود، میتواند به افزایش غلظت خون منجر گردد. همچنین بیماریهایی مانند ناراحتیهای ریوی یا نارسایی قلبی مزمن، بهسبب کاهش اکسیژنرسانی مطلوب، از دلایل مهم دیگر غلیظ شدن خون محسوب میشوند. در این حالت، بدن برای جبران کمبود اکسیژن، بار اضافی روی خود تحمیل میکند.
در خصوص ارتباط غلظت خون و سکته قلبی نیز باید گفت، قلب برای پمپاژ خون غلیظ نیازمند صرف انرژی بیشتری است. این تلاش مضاعف، قلب را در بلندمدت فرسوده میکند. بهویژه در کسانی که سابقه بیماریهای قلبی یا ریوی دارند، خطر ایجاد لخته، گرفتگی عروق و در نهایت سکته قلبی یا مغزی بسیار بالا میرود. برخی علائم بهظاهر ساده مانند سرخی غیرعادی صورت، تنگی نفس بهویژه حین فعالیت، و تیرگی لبها میتوانند نشانهای از بالا رفتن غلظت خون باشند. اما معمولاً این نشانهها یا نادیده گرفته میشوند یا با مشکلات سطحیتر اشتباه گرفته میشوند.
غلظت خون چگونه باعث سکته قلبی میشود؟
درباره رابطه غلظت خون و سکته قلبی باید ذکر کرد؛ در شرایط طبیعی، خون با سرعت و حجم مشخصی در رگها جریان دارد. اما هنگامی که غلظت آن بالا میرود، حرکت خون کندتر و سنگینتر میشود. این کاهش در روانی خون میتواند منجر به کاهش اکسیژنرسانی به اندامها یا حتی لخته شدن خون در مغز یا قلب شود. قلب، بهعنوان یکی از حساسترین اعضای بدن به کاهش اکسیژن، بهویژه در چنین شرایطی در معرض خطر قرار میگیرد. تجمع سلولهای قرمز و کاهش حجم پلاسما باعث میشود فشار بیشتری به دیواره رگها وارد شود. با گذشت زمان، این شرایط میتواند زمینهساز انسداد عروق کرونر شده و خطر سکته قلبی را افزایش دهد.
نگاهی به آمار نگرانکننده سکته قلبی ناشی از غلظت خون بالا
هر ساله درصد قابلتوجهی از موارد سکته قلبی در کشورهایی با هوای آلوده و زندگی در ارتفاعات گزارش میشود. ارتباط بین این آمار و شیوع بیشتر غلظت خون، گرچه نیازمند بررسیهای آماری دقیقتر است، اما نمیتوان آن را تصادفی دانست، طوری که برخی عوامل به رابطه دوسویه غلظت خون و سکته قلبی اشاره دارند.
| عوامل مؤثر در افزایش غلظت خون | تأثیر بر سلامت قلب |
| زندگی در ارتفاعات یا مناطق آلوده | افزایش تولید گلبول قرمز |
| بیماریهای ریوی و قلبی | کاهش اکسیژن، افزایش فشار قلب |
| مصرف دخانیات | تخریب بافت ریه، کمبود اکسیژن |
| کمتحرکی مزمن | اختلال در گردش خون |
| تغذیه نامناسب | افزایش ویسکوزیته (چسبندگی) خون |
درمان غلظت خون؛ مبارزه با سکته قلبی
شاید گفته شود که غلظت خون لزوماً و به طور مستقیم منجر به سکته قلبی نمیشود، اما نمیتوان نسبت به آن بیتفاوت بود و غلظت خون و سکته قلبی را بی ارتباط دانست. افرادی که دارای بیماریهای زمینهای هستند یا در محیطهایی با کیفیت هوای پایین زندگی میکنند، باید با حساسیت بیشتری علائم را بررسی و پیگیری کنند. پیشگیری، آن هم در چنین مسائلی که بهظاهر کوچک اما در باطن جدیاند، میتواند تعیینکننده باشد. نخستین گام، تشخیص بهموقع بیماری است. بررسی سطح هموگلوبین، هماتوکریت و اکسیژن خون میتواند تصویر دقیقتری از وضعیت گردش خون در بدن ارائه دهد. پس از آن، توجه به علت زمینهای از درمان بیماریهای قلبی و ریوی گرفته تا تغییر سبک زندگی اهمیت بالایی دارد.
همچنین روشهای کاهش غلظت خون، مانند استفاده از تکنیکهای نوین فلبوتومی (خونگیری درمانی) یا همان فصد خون در مرکز ایران فصد، در موارد خاص میتوانند مفید واقع شوند، بهویژه برای افرادی که به شکل مداوم دچار تنگی نفس و سرگیجه میشوند. شما میتوانید با مراجعه به مرکز ایران فصد از خدمات فصد خون بهرهمند شوید و ضمن درمان غلظت خون یا بیماریهای مشابه، از بروز خطراتی چون سکته قلبی نیز پیشگیری کنید.
کلام آخر
افزایش غلظت خون، مسئلهای فراتر از یک اختلال گذرا در گردش خون است. این پدیده میتواند با تأثیر بر سرعت و کیفیت جریان خون، زمینهساز سکتههای قلبی و مغزی شود. هرچند در ظاهر، این مشکل تنها به خون مرتبط است، اما در واقع تمام بدن بهویژه قلب زیر بار این اختلال قرار میگیرد. توجه به علائم اولیه، درمان بیماریهای زمینهای و پیگیری پزشکی منظم، مسیر اصلی پیشگیری از عوارض جدی غلظت خون خواهد بود. علاوه بر تصحیح رژیم غذایی، مصرف کافی آب، ورزش، مراجعه منظم به پزشک یا انجام آزمایشهای دورهای خون و مصرف مکملها، یکی از بهترین راههای درمان غلظت خون برای جلوگیری از بیماریهای قلبی و سکته، فصد خون است که در مرکز ایران فصد میتوانید از این خدمات بهره ببرید.
