کم خونی مشکلی است که زندگی روزمره افراد را نیز مختل میکند، حال اگر به این مورد بیتوجهی شود، کم خونی شدید به وجود میآید. درمان سریع کم خونی شدید به علت بیماری، میزان هموگلوبین و وضعیت عمومی فرد بستگی دارد. مشورت با پزشک و اجرای دقیق دستورات و نکاتی که ایشان توصیه میکنند، میتواند بهبودی موثر و درمان سریع کم خونی شدید را فراهم کند.
کم خونی شدید چیست؟
کمخونی یا آنمی زمانی اتفاق میافتد که میزان هموگلوبین یا گلبولهای قرمز سالم برای تامین اکسیژن مورد نیاز بافتهای بدن کافی نباشد. کمخونی ممکن است به تدریج ایجاد شود یا بر اثر خونریزی و بعضی بیماریها به صورت ناگهانی بروز کند.

از کجا بفهمیم کم خونی داریم؟
برای بزرگسالان ۱۵ تا ۶۵ سال غیرباردار، در طبقهبندی سازمان جهانی بهداشت، هموگلوبین کمتر از ۸ گرم در دسیلیتر در محدوده کمخونی شدید قرار میگیرد. البته حدود تشخیصی در کودکان، زنان باردار و گروههای سنی مختلف متفاوت است.
علت کم خونی شدید
- کمبود شدید آهن
- خونریزی شدید یا طولانی مدت
- کمبود ویتامین B12 و اسید فولیک
- بیماریهای مزمن و اختلال عملکرد کلیه
- اختلالات مغز استخوان و بیماریهای خونی
- بارداری و افزایش نیاز بدن به آهن
علائم کم خونی شدید
علائم کمخونی بسته به علت و سرعت ایجاد آن متفاوتاند. شایعترین نشانهها شامل خستگی مداوم، ضعف، رنگپریدگی، سردرد، سرگیجه، تپش قلب، کاهش تحمل فعالیت و تنگی نفس هنگام فعالیت هستند. در کمخونی شدیدتر ممکن است علائم کم خونی تنگی نفس در حالت استراحت، احساس نزدیکبودن به غش، تپش قلب شدید یا درد قفسه سینه باشد.
روش های تشخیص کم خونی شدید
تشخیص کمخونی فقط با مشاهده رنگپریدگی یا احساس خستگی امکانپذیر نیست. آزمایش خون به پزشک کمک میکند شدت کمخونی و علت احتمالی آن را بررسی کند.
|
آزمایش |
کاربرد |
| CBC |
بررسی هموگلوبین، هماتوکریت، تعداد گلبولها و شاخصهای خونی |
|
Ferritin |
ارزیابی ذخایر آهن بدن |
| Serum Iron و TIBC |
کمک به ارزیابی وضعیت آهن همراه با سایر شاخصها |
|
TSAT |
بررسی میزان اشباع ترانسفرین |
| Vitamin B12 |
تشخیص کمبود ویتامین B12 |
|
Folate |
بررسی کمبود فولات |
| Reticulocyte Count |
ارزیابی پاسخ مغز استخوان به کمخونی |
راههای درمانی کم خونی شدید
پزشک پس از بررسی آزمایشها و وضعیت بیمار، از روشهای مختلفی برای درمان کمخونی استفاده میکند. از روشهای درمانی میتوان به موارد زیر اشاره کرد.
1) قرص آهن برای درمان کم خونی
در بسیاری از افراد مبتلا به کمخونی فقر آهن که وضعیت پایداری دارند، مکمل خوراکی آهن درمان اولیه مناسبی محسوب میشود. مکملهایی مانند فروس سولفات، فروس فومارات و فروس گلوکونات ممکن است براساس شرایط بیمار تجویز شوند. مصرف قرص آهن گاهی با تهوع، یبوست، درد شکم یا تغییر رنگ مدفوع همراه است.
2) شربت کم خونی
اگر با قرص دچار مشکلات گوارشی میشوید، پزشک ممکن است شربت برای درمان کم خونی شدید را تجویز کند. در هنگام خرید نیز باید به تحمل گوارشی و مقدار آهن در شربت توجه کنید. البته شربت و قرص به عنوان درمان سریع کم خونی شناخته نمیشوند و اصولا برای کم خونیهای سطح پایین مصرف میشوند.
3) درمان سریع کم خونی شدید در خانه
تغییرات در رژیم غذایی با تاکید بر مصرف مواد غذایی غنی از آهن مانند گوشت قرمز، ماهی، اسفناج، لوبیا، لوبیا سبز و غذاهای غنی از ویتامین C مانند پرتقال، نارنج و گوجهفرنگی نیز میتواند به عنوان درمان های خانگی برای کم خونی مورد استفاده قرار گیرد. البته که رژیم غذایی بیشتر برای درمان مکمل با باقی روشها استفاده میشود و مخصوصا نباید برای درمان کم خونی شدید تنها به روشهای خانگی یا طب سنتی اکتفا کرد.

4) درمان سریع کم خونی شدید در طب سنتی
گیاهان دارویی مانند زعفران، زردچوبه، نعنا، بابونه و گوجهفرنگی به عنوان درمانهای سنتی برای کم خونی شناخته شدهاند. این گیاهان دارای خواص ضد التهابی، آنتیاکسیدانی و غنی از مواد مغذی مانند آهن، ویتامین C و اسید فولیک هستند که میتوانند به بهبود سلامتی و افزایش سطح هموگلوبین در خون کمک کنند. علاوه بر گیاهان دارویی، مصرف مکملهای گیاهی مانند عصارههای گیاهی، عسل، مکملهای آهن گیاهی و مکملهای ویتامینی و معدنی نیز میتواند مفید باشد.
5) تزریق سرم آهن برای درمان سریع کم خونی ناشی از فقر آهن
تزریق وریدی آهن یکی از روشهای مؤثر برای درمان کمخونی فقر آهن است، بهخصوص زمانی که بیمار نمیتواند قرص آهن مصرف کند، آهن خوراکی به خوبی جذب نمیشود یا لازم است ذخایر آهن در زمان کوتاهتری جبران شوند. تزریق سرم آهن ممکن است برای بعضی بیماران مبتلا به بیماریهای گوارشی، فقر آهن قابلتوجه یا خونریزی مزمن مناسب باشد.
برخلاف انتقال خون، آهن وریدی مستقیما گلبول قرمز به بدن اضافه نمیکند، بلکه آهن لازم برای تولید هموگلوبین را تامین میکند. تمامی این تعاریف باعث شده تا این روش سالها به عنوان درمان قطعی کم خونی شناخته شود.
طبق گفته clevelandclinic تزریق آهن به سرعت سطح آهن بدن را افزایش میدهد. روشهای امروزی تزریق آهن نسبت به روشهای گذشته عملکرد بهتری دارند. مطالعات متعدد نشان دادهاند که تزریق آهن در مقایسه با مصرف خوراکی آن، هم مؤثرتر است و هم تحمل آن برای بیمار آسانتر، ضمن اینکه به ندرت باعث بروز واکنشهای شدید میشود.

6) تزریق خون برای درمان کم خونی شدید
با کمک تزریق خون در مدت کوتاهی ظرفیت اکسیژنرسانی خون افزایش مییابد، در بسیاری از بزرگسالان بستری و از نظر گردش خون پایدار، هموگلوبین حدود ۷ گرم در دسیلیتر یکی از گزینههای مطرح برای بررسی نیاز به انتقال خون است، اما تصمیم نهایی براساس شرایط بالینی، خونریزی، بیماری قلبی و سایر عوامل گرفته میشود.
تب بالا، درد شدید (بهخصوص در ناحیه کمر و قفسه سینه)، تنگی نفس و کاهش فشار خون از عوارض تزریق آهن هستند.
7) درمان کم خونی ناشی از کمبود ویتامین B12 و فولیک اسید
تمام کمخونیها ناشی از کمبود آهن نیستند. کمبود ویتامین B12 و فولات نیز میتواند تولید گلبولهای قرمز را مختل کند. در کمبود ویتامین B12، درمان ممکن است به صورت قرص یا تزریق انجام شود. افرادی که اختلال جذب دارند یا دچار علائم عصبی ناشی از کمبود B12 شدهاند، ممکن است به درمان تزریقی نیاز داشته باشند. در کمبود فولات نیز اسید فولیک تجویز میشود.
ویتامینهای گروه B شامل تیامین، ریبوفلاوین، نیاسین، پیریدوکسین، بیوتین، اسید فولیک و اسید پانتوتنیک نیز در فرآیند تولید سلولهای خونی و افزایش سطح هموگلوبین در خون نقش دارند. افراد میتوانند با ویتامین تراپی با سرم تمامی این نوع ویتامینها را به راحتی جذب کنند.

8) درمان علت زمینهای کم خونی
با توجه به علائم کم خونی شدید در بانوان پزشکان متوجه این موضوع شدند که بعضی از کم خونیها ریشه در علت زمینهای که در بدن فرد وجود دارد، برمیگردد. بدین صورت که اگر کمخونی در نتیجه خونریزی شدید قاعدگی، زخم گوارشی، بیماری کلیوی، بیماری التهابی یا اختلال مغز استخوان ایجاد شده باشد، درمان باید علت اصلی را نیز هدف قرار دهد. برای مثال بیماری که به دلیل خونریزی گوارشی دچار کمخونی شده، ممکن است علاوه بر جبران کمبود آهن، نیازمند بررسی و درمان محل خونریزی باشد.

عوارض کم خونی شدید
کمخونی شدید یا درماننشده میتواند اکسیژنرسانی به بافتهای بدن را مختل کند. بسته به شدت، مدت ابتلا و وضعیت سلامت بیمار، پیامدهای احتمالی آن شامل کاهش توان جسمی، تشدید بیماریهای قلبی، افزایش فشار بر قلب و در موارد پیشرفته آسیب اندامها است. کمخونی ناشی از کمبود B12 نیز ممکن است با مشکلات عصبی همراه شود که در صورت تاخیر طولانی در درمان، برخی از آنها میتوانند ماندگار شوند.
سوالات متداول
برای کم خونی شدید چی بخوریم؟
گوشت قرمز، ماهی و مرغ از منابع آهن با منشا حیوانی هستند. آهن هِم موجود در گوشت بهتر از آهن غیرهِم موجود در منابع گیاهی جذب میشود. عدس، لوبیا، نخود، سویا، دانهها، سبزیجات برگ سبز و غلات غنیشده نیز میتوانند بخشی از آهن مورد نیاز بدن را تامین کنند.
بهترین میوه برای کم خونی شدید چیست؟
هیچ میوهای به تنهایی درمان سریع کمخونی شدید نیست. میوههایی مانند پرتقال، کیوی و توتفرنگی به دلیل داشتن ویتامین C میتوانند به جذب آهن غیرهِم غذا کمک کنند.
منابع:


